شب قدر کدام شب است؟

نوشته: سيد قطب
ترجمه: عبدالرحمن فرقاني*

در سوره قدر از آن شب موعود تذکر رفته است، که همه کاینات این شب پر از عظمت را با سرور و مسرت وعبادت و دعا استقبال کرده اند، این شب وصال و پیوستن بین خالق کاینات و بشریت روی زمین بود، این شب آغاز نزول قرآن بر قلب رسول گرانمایه صلی الله علیه وسلم بود، این شب رویداد آن واقعه بزرگ و پرعظمت بود، واقعۀ که در رهنمایی بشریت به سوی حقایق و اثر والای آن در زندگی انسانیت از خود مثال ندارد، و همچو شبی را زمین دوباره نخواهد دید، این آن شبی است که ادراک و فهم انسانی آنرا بطور کامل درک کرده نمیتواند:
(إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ )
يقينا ما آنرا در شب قدر نازل کرده ایم! تو چي دانی که شب قدر چیست! شب قدر بهتر از هزاران ماهست.
آیات متبرکه در قرآن این شب را چنين بیان میکند ‘شبيست كه نوردر آن جلوه كنان ميدرخشد‘ درين شب پر عظمت نور خداوند يكتا آرسته از محبت و پرلطف و خوش آيند در تمام كاينات ميدمد و در قرآن كريم جاگزين گرديده په هر سو ميدرخشد (انا انزلناه فى ليلة القدر) يقيناً ما آنرا در شب قدر نازل كرده ايم، همراه با نور خداوند لايزال و نور روح الامين.  و رفت و آمد فرشتگان را همه شب در بين زمين و آسمان اين آيه متبركه حكايت ميكند (تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ) فرشتگان وروح الامين هر حكم خداوند را به اجازه اوتعالى به زمين ميآورند، اين ايه متبركه  دميدن نور  صبح را كه با نور روحي و نور ملايكه هم آهنگ است و آن نوررا كه در ارواح همۀ کاینات دمیده است چنین جلوه میدهد (سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ)  سر تا سر سلامتي و امان است! تا دميدن صبح.
شبي كه از آن درين سوره تذكر رفته است اين همان شبي است كه در سوره دخان چنين وصف از آن گرديده است
(إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِين o فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ o  أَمْرًا مِّنْ عِندِنَا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَo  رَحْمَةً مِّن رَّبِّكَ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ   ) يقيناً ما آنرا در شب پر فيض و پربركت نازل كرده ايم، يقينا ما با قرآن كريم مردم را آگاه ميكنيم و خبر ميكنيم، درين شب تمام آن كارهاي حكيمانه به توسط دستور ما تحقق پذير شده است، بي شك ما رسول ها سلام الله عليهم اجمعين را فرستاده ايم، اين به اساس رحمت رب تو است، يقينا او تعالى همه چيز را ميشنود، وازهمه چيز آگاهي دارد.
همه ميداند كه شب قدر يكي از شب هاي ماه مبارك رمضان است طوريكه در سوره بقره تذكر رفته است
( شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ )
ماه مبارك رمضان آن ماهيست كه در آن قرآن كريم نازل گرديده است ‘ قرانيكه در آن هدايت براي بشريت است و در آن دلايل روشن حق و باطل و فرق ميآن انها جاگزين گرديده است و در آن احكامات واضح وجود دارد، يعني درين شب ماه مبارك رمضان آغاز نزول قرآن به رسول الله صلى عليه وسلم صورت گرفته است، تا انرا به مردم برساند، به اساس روايت ابن اسحاق از همه اولتر وحي نزول آيات ابتدايي از سوره علق  در ماه مبارك رمضان بر رسول الله صلى عليه وسلم نازل گرديده است زمانيكه رسول الله صلى عليه وسلم در غار حرا براي عبادت خداوند لايزال خلوت گزين گرديده بود.

اين شب كدام شب است ؟

درين رابطه روايت هاي متعدد يست، بنابر بعضي از روايت ها شب 27 شب قدر قرار داده شده است و بعضي به روايت ها شب 21 را اشاره كرده اند و روايت هاي ديگر آنرا در ده شب اخير ماه مبارك رمضان تعين نموده است، همچنين رواياتي ديگري هم وجود دآرد كه به يك شب از شبهاي ماهي مبارك رمضان دلالت ميكند به هر حال راجح ترين اين روايت ها اينست كه يك شب از ماه مبارك رمضان است.

نام اين شب چرا شب قدر است ؟

يك مفهوم قدر تدبرجوي و پلان گذاري است و مفهوم ديگر آن مقام و منزلت و قيمت است و هر دو مفهوم دررابطه به عظمت اين واقعه (قرآن، وحي، رسالت)  درست است، در كاينات واقعۀ بزرگتري از واقعه اين شب در رابطه به تقدير و تدبير امور بندگان رخ نداده است و نه خواهد داد.

شب قدر بهتر از هزاران ماه است:

در قرآن كريم ياد آوري از كثرت تعداد آن مراد نيست بلكه مراد آن پاداش عبادت آن شب پر فيض است، در زندگي انساني اين شب بهتر از هزارآن شب است، گذشت هزاران شب و هزاران سال در مقابله به اثري آن شب مبارك و پرسعادت در زندگي انساني قابل مقايسه نيست، اين شبيست كه د آن اثر تحولبار در زندگي بشريت بسوي سعادت و خوشبختي رونما گرديده است، درك عظمت حقيقي اين شب از ادراك و فهم انساني بالاتر است
(وما ادراك ما ليلة القدر)

تو چي داني كه شب قدر چيست؟
در مورد اين شب آن داستان هاي افسانوي كه در بين مردم سرا زير شده است با عظمت اين شب هيچ گونه تعلق ندارد، اين شب بخاطري پر عظمت است كه براي آغاز وحي نزول قرآن كريم  كه در آن عقيده –فكر- قانون – و تمام اصول و ادآب زندگي جا داده شده انتخاب گرديده است، قرآنيكه  سلامتي ضمير و وجدان انسانيت با آن وابسته است، و اين شب براي اين پرعظمت است كه درين شب جبريل الامين عليه السلام و ملايكه به اجازه خداوند قادر قرآن را با خود داشته بر زمين نازل گرديده اند، سپس ملايكه اين شب را جشن گرفته ميآن زمين وآسمان رفت وآمد كنان پراگنده گرديداند.
امروز كه مايان بعد از گذشت اين زمانه هاي كهن اين شب مبارك را در ذهن جا ميدهيم و در پي درك كردن آن تصويريكه زمين شاهد  آن واقعه بزرگ شده بود جويا ميشويم و در جستجو حقيقت آن واقعه ميشويم, و برداشت هاي مختلف در رابطه به اين واقعه در مراحل مختلف بشريت را تامل ميكنيم يقينا ما يك واقعه بزرگ را درميابيم و مشاهده ميكنيم، وقتيكه قرآن كريم به اين واقعه پراهميت به اين تعبير والا اشاره ميكند (ما ادراك ما ليلة القدر) تو چي داني كه شب قدر چيست؟
اندكي اين واقعه را درك كرده ميتواند، درين شب در رابطه به آن همه كارهاي پرحكمت فيصله صورت گرفته است، درين شب قدرها – و بنيادها –وپيمانه ها تعين گرديده است، درين شب بيشتر ازين قدر ها ملت ها ونسل ها وحكومت ها تعين گرديده است و بالا تر ازين درين شب قدر قلب ها تعين شده است.
بشريت به اساس جهالت و بدبختي خويش از عظمت و قدر اين شب كه در آن واقعه وحي و نزول صورت گرفته است غافل است، و به اساس اين جهالت و غفلت از نعمت هاي فراوان خداوند محروم است، نعمت سلامتي دل، نعمت سلامتي خانه، و بالاخره نعمت سلامتي جامعه كه اسلام آنرا به بشريت به ارمغان آورده است، آن دروازه هايكه از ارتقا ماديت و تهذيب و تمدن ماده پرستان بروي بشريت باز گرديده است نميتواند در تلافي و عوض كردن آن نعمت هاي الهي كاري انجام دهد، امروز بشريت شكار بدبختي وشقاوت است با وجود اينكه فراواني وسايل و دست آوردهاي مادي برآورده است.
آن نوري مقدس  وقتي در روح انسان بدمد تعلق ورابطه وي را با رب العالمين جل جلاله برقرار ميكند امروز در بشريت خاموش گرديده است و آن فيض وبركتي كه در دلها جا گزين گرديده بود مفقود گرديده است، خرسندي و مسرت روح بدون آن نور الهي كه رابطه انسان را با او تعالى ميبندد در چيزي ديگري مهيا نيست، مايان اهل ايمان بايد واقعۀ آن شب پر فيض را فراموش نكنيم ونه هم از آن غفلت ورزيم، رسول گرانمايه ما صلى الله عليه وسلم يادبود آن شبي پرعظمت و خجسته را در ارواح ما به طور ساده وآسان به ما آموخته است، تا ارواح ما به عظمت آن شب خجسته وجلال آن واقعه وابسته باشد، ما بايد اين واقعه پرعظمت را طبق عملكرد رسول الله صلى عليه وسلم در ده شب اخير ماه مبارك رمضان جويا شويم، و درين شب ها عبادت خداوند غفار را بجا آوريم، در بخاري ومسلم روايت شده ، شب قدر را در ده شب آخر ماه مبارك رمضان جستجو كنيد  وبه اساس روايت صحيحين رسول الله صلى غليه وسلم فرموده است كسيكه درشب قدر عبادت الله جل جلاله را با ايمان واحتساب به جا آورد گناهان گذشته وي معاف ميشود.
اسلام عبارت از رسم ورواج هاي ظاهري نيست به همين منظور رسول الله صلى عليه وسلم در مورد شب قدر فرموده است كه بايد عبادت درآن با ايمان واحتساب باشد، ايمان اينست كه ما آن مفاهيم ارزنده وپرعظمت را در قبال شب قدر در ذهن داشته باشيم كه عبارت از دين – وحي – رسالت – وقرآن است، واحتساب اينست كه عبادت خداوند مهربان را خاص براي رضا او تعالى وبه نيت خالص بكنيم، درين صورت آن حقيقت كه وابسته به عظمت وجلال اين واقعه بزرگ است در داخل قلب زنده و بيدار شده ميتواند، همچنان تعلق و وابستگي به احكام قران كريم برقرار ميگردد.
نظام تربيه اسلامي در بين عبادت وعقايد قلبي رابطه برقرار ميكند، وآن ارزش هاي ايماني را زنده و بيدار نگهميدارد، و عبادت همچو وسيله براي بدست آوردن رضاي الهي استعمال ميشود، تا اينكه اين ارزش ها ايماني در دايره انديشه وفكرعميقتر شده به قلب ودماغ جانشين گردد.
اين سخن ثابت گرديده است كه نظام تربيتي اسلام اين ارزش ها را زنده نگهداشته است ودر جهان عمل ودر جهان قلب آن را در حركت در آورده است، واين نظام موزون ترين نظام براي تحقق چنين امر بشمار ميرود، و اين حقيقت هم آشكار گرديده است كه پذيرش اين ارزش ها بطوري مجرد علمي آن دور از عبادت وسهيم نه نمودن عبادت در آن زنده مانده نميتواند، ونه هم كدام نظام ديگر قادر به اينست بجز از نظام اسلامي كه اين ارزش هاي والا را در فرد وجامعه قوت بخشد تا زنده بماند.
عظمت شب قدر را به ياد داشتن وعبادت با ايمان واحتساب در آن شب جزي همين نظام تربيتي اسلامي است كه بهترين وكاملترين نظام در تاريخ بشريت به شمار ميرود.

---

*عبدالرحمن فرقاني، نويسنده افغان مقيم عربستان است. 

No related posts.