رمضان ماه احساس و تعاون

نوشته: دیمة طارق
ترجمه با تصرف اندک از: همايون غفوري*

(انه لذکری لمن کان له قلب او ألقی السمع و هو شهید)

هر آیینه این یاد دهانیست برای کسی که دارای قلب باشد و یا گوش دهد در حالیکه حاضر است.

این آیۀ مبارکه همیشه وادارم مینمود، تا مدت زياد بیاندیشم: آیا مردمانی هستند که قلب نداشته باشند و دیگران دارای قلب باشند؟ چگونه انسانی بدون قلب بوده میتواند؟ آیا زنده جانی بدون قلب وجود دارد؟ و آیا انسان زنده ای دارای قلب مرده امکان پذیر است؟ آیا زنده بودن بذات خود دلالت به داشتن قلب نمیکند؟
در کشمکش ذهنی بودم که جواب را در آیۀ مبارکۀ دیگری یافتم:

(افلم یسیروا فی الارض فتکون لهم قلوب یعقلون بها او آذان یسمعون بها؟ فانها لا تعمی الابصار و لکن تعمی القلوب التی فی الصدور)

آیا گردش نمیکنند در زمین تا صاحبان قلبهای با اندیش و گوشهای شنوا باشند؟ زیرا که چشمها کور نمیشود. بلکه قلبهاییکه در داخل سینه ها قرار دارد، آن قلبها کور میشوند.

این یکی از بزرگترین معجزه های قرآنی بشمار میرود که قلب و عقل را با همدیگر پیوند داده برخلاف نظریۀ سابقه که میگفتند قلب تنها ذخیرۀ عواطف و احساسات میباشد. اینک قرآن بیان میدارد که هرگاه قلب درست و مطابق فطرت خداوندی کار بکند، هدف اصلی خلقتش را میشناسد، و عقل بنوبۀ خود در تقدیس و ستایش خداوند می پردازد، و همه وجود انسانی به شمول قلب و پوست و سایر اعضاء در حرکت می آید. اینک ابن مسعود، صاحب شفاف ترین آوازی که در حمد باری تعالی سروده، گفته است:

اذا جلست اقرأ الحوامیم، فکأنما اجلس فی روضات دمثات اتأنق فیهن.

هرگاه در خواندن سوره هایی که با (حم) آغاز میشود، میپردازم، چنان می پندارم که در باغهای زیبایی نشسته میخرامم. و بهمین سبب بعضي از صالحین میگفتند: بیایید روی دسترخوان قرآن بنشینیم. قرآن غذای روح آنها بود. همچنان غذای قلبهایشان و غذای زندگی بخش برایشان، همین قرآن بود. و هر قدر زیادتر ازین غذا میخوردند، به همان اندازه در گرسنگی شان می افزود. {در کشور ما ضرب المثلیست که گفته اند: اشتها زیر دندان است } آن صالحین براستی مصداق این ضرب المثل بودند وهر قدر بیشتر قرآن میخواندند به همان قدر زیادتر تشنه قرآن میگردیدند.

بیایید ببینیم که ما با قرآن چقدر در ارتباط هستیم و آیا گاهی احساس گرسنگی به خواندنش و یا تدبرش  کرده ایم؟ خصوصا در ماهی که قرآن در همان ماه نازل شده. خداوند جلت عظمته میفرماید

(شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن)

خداوند در بارۀ این کتاب میفرماید که این قرآن (عزیز) است. پس آیا براستی هم این کتاب در دلهایمان عزیز است؟ آیا در زندگی ما اولویت را این کتاب حایز است؟ آیا در زندگی ما، در داد و گرفت ما، در تعاملات روزمرۀ ما، این قرآن را عزیز پنداشته ایم و  بخاطر عزت بخشیدن به این کتاب از معصیت پرهیخته ایم؟ آیا چنانکه حضرت عایشه رضی الله تعالی عنها زندگی رسول الله صلی الله علیه و سلم را وصف مینمودند که اخلاق ایشان قرآن بود، آیا از یک فیصدی این وصف برخوردار هستیم؟ سوالها و یاد آوری ها برای کسانیکه دارای قلب های زنده اند….

ببین که در چه مشغولی؟

یکی از صالحین بنام ابن عطا میگفت: اذا اردت ان تنظر قدرک عند الله فانظر بماذا یشغلک.

اگر بخواهی ببینی که نزد خدا چه منزلت داری، ببین که ترا در کدام کار مشغول میدارد.

ببین چه میکنی. آیا مومنی وجود دارد که خواهش این نداشته باشد تا ببیند که نزد خدا منزلتش چیست؟ آیا مومنی باشد که نخواهد نزد خدا صاحب منزلت بلند و قدر عالی باشد؟ منزلت بلند و رتبۀ عالی این دنیا را که دوست میداریم و از صرف نمودن هیچ کوشش در راه حصولش دریغ نمی نماییم، با وجود اینکه یقین کامل داریم که این همه فانی است و امروز یا فردا از دست میرود.

پس آیا در حصول منزلت عالی و رتبۀ بلند نزد خدا کوشا نباشیم. در حالیکه متیقن هستیم که چیزیکه نزد خداست بهتر و پاینده و دایم است (و ما عند الله خیر و ابقی) در شرع رهنما داریم که ما را از منزلت ما نزد خدا خبر میدهد. هرگاه میبینیم که با ارشادات خداوند و در اطاعتش زندگی را آراسته نموده ایم، میدانیم که انشاء الله که نزد خدا صاحبان منزلت بلند و رتبۀ عالی میباشیم. و اگر از خدا دور باشیم دارای منزلت پایان و قدر نهایت هزیل خواهیم بود. نعوذ بالله من ذالک. در همین معنی رسول الله صلی الله علیه و سلم فرموده اند:

من کان همه الآخرة جمع الله له شمله و جعل غناه فی قلبه و أتته الدنیا راغمة. و من کان همه الدنیا فرق الله علیه امره و جعل فقره فی عینیه و لم یأته من النیا الا ما کتب له.

کسی که اهتمام بیشتر در امور آخرت میکند، خداوند اطمینان خاطر نصیبش میکند و از پراگندگی نجاتش میدهد (حواس و هدفهایش را از پراگندگی نجات میدهد) و قلبش را غنا میبخشد (غنا یعنی ثروتمندی. غنا در زبان عربی احیانا به معنای قناعت نیز استعمال میشود که اغلب گمان من این است که درینجا به همین معنی استعمال شده باشد. زیرا که قناعت بذات خود بزگترین ثروت است و انسان قانع به هیچ وجه خود را محتاج دیگران نمیبیند) و دنیا خودش عقب او دوان دوان می رود. و بالعکس کسی که همه هم و غمش و اهتماماتش در کسب دنیا به خرچ برسد، خداوند ذهن و حواس و همه امور زندگی اش را پراگنده میکند و چشمانش را گرسنگی دایمی نصیب میکند و اضافه تر از چیزی که در تقدیرش نوشته شده برایش داده نمیشود.

با قلب کامل و جهد تمام

امام شافعی علیه الرحمه از صاحبان قلبهای زنده بودند. ایشان بسا اوقات چنین دعا میفرمودند:

اللهم اعنی ان احبک بقلبی کله و ان اطیعک بجهدی کله.

بارخدایا کمکم کن تا با قلب تمام ترا دوست بدارم و با جهد تمام ترا اطاعت کنم.

ای امام شافعی !

تو عجیب دعایی فرموده ای. آیا امکان دارد که خدای رحیم و مهربان و لطیف را دوست نداشته باشیم؟ و یا با نصف قلب و یا ربع قلب و یا بدون قلب دوست داشته باشیم.

بلی. این امر امکان پذیر است. یکی از نیکان گفته است:

اذا دخلت الاهواء الی قلب ابن آدم، خرج منه حب الله. هرگاه هواء و هوس در دل انسان جایگزین گردد، محبت خدا از آن دل بیرون میشود.

انحرافات و پیروی از هوا و هوس را اگر در اثنای رمضان در جامعه خود بررسی کنیم، در می یابیم که با وجود اینکه شیطانها درین ماه بسته میشوند، مگر شیطان پیروانی دارد که آنها دوست دارند فحش و فسق و فساد در بین مومنان عام گردد. و با استفاده از هر وسیله کوشا هستند تا مومنان را غافلگیر کنند و در بیراه روی بکشند.

تلویزیون با برنامه های فحش و لهو و برانگیزندۀ شهوت ها.

قلبهای خالی از ذکر خدا و نمازهای فریبنده همچو نقر (نول زدن) مرغان. و تلاوتهای بی تدبر که فقط با زبان ادا میشود و بر زندگی اثری ندارد.

زنای چشم و گوش با دیدن و شنیدن چیزیکه خدا حرام قرار داده.

سعی و کوشش در معاصی و جستجوی راههای گوناگون در فرار از خدا. تو گویی که انسان خود به شیطان مبدل گردیده و حاجت به ابلیس نیست تا اورا به بیراهه کشد.

پس بیایید به قلبهای خویش بنگریم. اعمال خویش را مطالعه کنیم، تا دریابیم که در چه حالتیم. آیا قرابت بین ما و دین در افزایش است و یا در دوری روزافزون از خدا قرار داریم.

از اصحاب کرام حکایت میکنند که ایشان دنیا را با لذت آخرت می زیستند. اگر اندک دقت کنیم، ما میتوانیم به آسانی دنیا را با لذت جنت زیست کنیم.

همه میدانیم که جنت جای عبادت نه بلکه جای چیدن ثمرۀ عبادات است. به استثنای  یک عبادت. آن است عبادت تسبیح گفتن. در حدیثی آمده که خداوند اهل جنت را  الهام میکند تا تسبیح بگویند، مانند آنکه ایشان را در نفس گرفتن الهام میکند.  پس هرگاه تسبیح  گویان شویم و الله جلت عظمته را به پاکی یاد کنیم هر نفس که خارج میکنیم  ثواب تسبیح را کسب میکنیم و هر بار که نفس میگیریم نیز اجر تسبیح گفتن را میگیریم. و به این ترتیب با جسمهای زنده و موجود در روی زمین  روح ما در جنت خواهد بود.

جوانان در رمضان

روزه مشقت دارد. درین شک نیست. مگر مشقتی که ثمرۀ نهایت شیرین در پی دارد. ثمرۀ سیراب شدن در نهایت روز و ریان در آخرت. ( ریان نام دروازه ایست در بهشت که فقط روزه داران از آن به جنت داخل میشوند ). یعنی که روزه داران در آخرت مردمان خاصی میباشند و مهمانان خاص خداوند میباشند که برای داخل شدن آنها دروازۀ مخصوصی تعین کرده تا احساس خصوصیت نمایند. چنانکه درین دنیا مروج است که صدر مجلس به بزرگان و شخصیتهای بلند رتبه میباشد و در فرودگاه ها اکثرا یک دروازۀ خاصی میباشد که تنها دپلوماتها و مهمانان خاص دولتی از آن داخل و خارج فرودگاه میشوند. و شک نیست که اشخاص دارای این خصوصیت به خصوصیت شان میبالند. پس روزه داران مهمانان خاص خدا میباشند و حتما به این خصوصیت خود میبالند و تسبیح خدا میگویند.

مگر از جملۀ آن افراد خاص هم یک عده افراد میباشد که خاص تر و عزیز تر میباشند. آنها افرادی اند که در جوانی اطاعت کرده اند. همه میدانند که عهد جوانی عهد جوش خون میباشد. عهدی میباشد که شیطان با تمام لشکرهایش میکوشد این فرد را به بیراهه بکشد. ولی این فرد با کمال جرأت و مردانگی با شیطان مبارزه میکند و او را شکست میدهد و همه خواهشات خود را فدای روز رستاخیز میکند و همه زندگانی را فدای یک ساعت از روزهای قیامت میکند، و خداوند در روی زمین برایش بشارت میدهد که جوان خداترس از جملۀ هفت شخصی میباشد که زیر سایۀ خویش قرار میدهد در روزی که بجز سایۀ خداوند کدام سایۀ دیگری وجود ندارد. پس جوان با خدا در روز قیامت از خاصه های خداوند میباشد.

عمر انسان چیست؟

درین شک نیست که در فطرت انسان است که زندگی را دوست دارد و از مرگ در هراس میباشد. مگر اندک تامل باید کرد. آن زندگی ای که دوست میداریم چه نوع زندگی است. آیا زندگی مانند کسانیکه در باره شان خداوند متعال میفرماید (یود احدهم لو یعمر الف سنة و ما هو بمزحزحه من العذاب ان یعمر) یکی از ایشان خواهش میداشته باشد تا هزار سال عمر کند. مگر همان هزار سال هم او را از عذاب نجات داده نمیتواند. پس ببین این زندگی را دوست داری و یا زندگی با قیمت و قدر را؟ زندگی ایکه برای انسان صاحب قیمت و قدر مهیا گردیده. انسانی که انتمایش به یک امت صاحب قیمت و قدر است. زندگی در یک شب از شبهای خدا. زندگی در شب قدر. ببین کدام زندگی بهتر است. زندگی در شبی که عبادت دران شب برابر به هشتاد و چهار سال اجر دارد. زندگی در شب قدر. شبی که از تمام عمر یک انسان بهتر است. شبی که در یک ماه مبارک قرار دارد. شبی که در ماه رمضان قرار دارد. در ماهی که عبادت نفلی برابر است به عبادت فرضی در سایر ماه ها و عبادت فرضی اش برابر است با هفتاد عبادت در سایر ماه ها. ببینید عمر ما در برابر عمر نوح علیه السلام چیست؟ روزی ازو پرسیدند: ای صاحب درازترین عمر! نظرت راجع به دنیا چیست؟ گفت: خانه ایکه دو دروازه داشت از یکی داخل شدم و از دیگری خارج.

صادق بود کسی که گفت: الدنیا ساعة. فاجعلها طاعة. دنیا است یک ساعت. سپری اش کن در اطاعت.

تا احساس نکنی که تنها تو برهنه پا هستی

دو تن از اصحاب نبی صلی الله علیه و سلم در راهی همسفر شدند که ناگهان کفش یکتن از ایشان پاره گردید. برهنه پا روان شد که دوستش نیز کفشهایش را از پا کشید و در دست گرفت. و روی ریگزار برهنه پا با او روان شد. دوستش پرسید: چرا چنان کردی؟ در جوابش گفت: تا نگذارم احساس کنی که تنها تو برهنه پاستی.

چه تعداد برهنه پاها را هر روز میبینیم؟ چند برهنه تن را روز مره نظر انداز کرده از پهلوی شان میگزریم؟ با چند گرسنه روزانه روبرو میشویم؟ چند شخص را میشناسیم که روزها و شبها را بدون یک لقمه نان سپری میکنند و طول سال در روزه هستند؟

برادران عزیز !

اگر در چنین حالات بادهای روان نمیباشیم مانند آنکه رسول الله صلی الله علیه و سلم در ماه مبارک رمضان میبودند، علی الاقل نسیم نازک باشیم که دیر می پاید و تا زمانی که می وزد خلق خدا را در مسرت نگه میدارد و نمیگذارد شدت گرمی و قساوت تشنگی، بیچارگان را وادار به این کند که از زندگی بیزار شوند و یا دست به غیر دراز کنند. تا شود که خداوند عیدی نصیب ما کند که لباسش جدید و حسناتش مزید باشد.

---

*همايون غفوري نويسنده افغان مقيم عربستان مي باشد.

No related posts.