چگونه سلیقه ها را به هم نزدیک سازیم؟

نوشته: عبدالباری قانت استاد پوهنتون هرات
فطرت و سرشت انسان به گونه اي است كه در رفتار وگفتارش از ديگران تأثير پذيرفته و الگو مي گيرد، اين الگو پذيري در هر دو جنبه نيك و بد، مثبت و منفي و خير و شر ابراز وجود مي نمايد، از طرفي وقتي انسان در امري از امور الگو و نمونه ي عملي پيشرو داشته باشد راحت تر و آسان تر مي تواند به انجام كاري اقدام نمايد. در حقيقت يكي از نيازمندي هاي زنده گي انساني داشتن الگو به شمار مي رود.
از آنجايي كه دستورات و احكام دين مقدس اسلام بر اساس فطرت و سرشت انسان پايه گذاري شده براي پاسخ گوي به اين امر بوده است كه در قرآن كريم همواره تلاش پي گير صورت گرفته تا الگوهاي نيكو را براي امت اسلامي به طور خاص و سایر بشريت به طور عام معرفي نمايد و از آنان با تأكيد مي طلبد تا به آن الگوها عملاً اقتداء نموده و سر مشق بگيرند؛ در سوره ي ابراهيم از آيه (82) به بعد، الله متعال از حضرت ابراهيم عليه السلام و چندين تن دیگر از پيامبران، نام مي برد و در اخير براي رسول اكرم صلی الله علیه وسلم خطاب نموده مي فرمايد:
(أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ) (انعام/90).
«آنان كساني اند كه الله ايشان را هدايت داده است (و توفيق رسيدن به راه حق و نيكي عطاء نموده است) پس از هدايت ايشان پيروي كن.»
و الله متعال زنده گي رسول الله صلی الله علیه وسلم را به عنوان سرمشق تمام نماي حيات هر مسلمـان معرفـي مي نمايد:
(لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً) (احزاب/21)
«سرمشق و الگوي زيبایي در (شيوه پندار و گفتار و كردار) پيغمبر الله براي شما است. براي كساني كه ( داراي سه ويژه گي باشند:) اميد به خدا داشته، و جوياي (نجات در) قيامت باشند، و خداي را بسيار ياد كنند.»
الله متعال ايمان داري را مشروط به پذيرش فرمايشـات رسول الله صلی الله علیه وسلم مي نمايد:
(فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّىَ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُواْ فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجاً مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسْلِيماً)      (نساء/65)
«امّا، نه! به پروردگارت سوگند كه آنان مؤمن بشمار نمي آيند تا تو را در اختلافات و درگيري هاي خود به داوري نطلبند و سپس ملالي در دل خود از داوري تو نداشته و كاملاً تسليم (قضاوت تو) باشند.»
اهل ايمان در برابر حكم الله و پيامبر صلی الله علیه وسلم، ديگر حق انتخاب و اختيار ندارند:
(وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ) (احزاب/36).
يكي از مشكلاتي كه امروز دامنگير ما مسلمانان شده است، دوري و يا كم توجهي به سيرت و روش زنده گي رسول اكرم صلی الله علیه وسلم است كه باعث عقب ماني، ذلت و سر در گمي شده است اما بر عكس وقتي به زنده گي اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم نظر مي اندازيم متوجه شويم كه صحابه رضي الله عنهم سرا پا چشم و گوش بودند و هر آنچه از گفتار  و رفتار و تأييدات پیامبر صلی الله علیه وسلم كه به ايشان مي رسيد، با تمام معني آن را سرلوحه ی زنده گي شان قرار مي دادند و همان بود كه سعادت دنيا و آخرت را كمايي نموده و تا امروز و تا بر پايي قيامت همه وامدار آنان اند.
شايد سؤالي مطرح شود كه الگو قرار دادن رسول اکرم صلی الله علیه وسلم چه فوايد و آثاري مي تواند داشته باشد؟ در پاسخ مي توان گفت كه: اولاً انسان مؤمن وقتي در برابر دستور پروردگارش قرار مي گيرد، براي اطاعت از فرمان خالقش سر تسليم فرود  مي آورد، الله متعال دستور داده است از زنده گي پيامبر صلی الله علیه وسلم الگو بگيريم، از طرف ديگر براي پاسخ دقيق تر به اين پرسش؛ ديدگاه استاد مصطفي مشهور را نقل مي نماييم كه در اين زمينه؛ برداشت زيبا و آموزنده یي دارد؛ وي در مورد آثار و نتايج پيروي از روش زنده گي پيامبر صلی الله علیه وسلم بر جامعه ي اسلامي مي گويد:
»اين كه ما در تمام امور زنده گي از پيامبر اكرم صلی الله علیه وسلم پيروي مي كنيم، هميشه زنده گي ما همراه مي شود با آگاهي ذاتي، بيداري و اعتماد به نفس؛ زيرا ما هرگاه خواسته باشيم كاري را انجام دهيم جستجو مي-نماييم كه  از رسول الله صلی الله علیه وسلم در آن زمينه چه چيزي به ما رسيده است سپس به اساس آن عمل مي نماييم، از اين رو تمام كارهاي كه انجام مي دهيم در حقيقت تحت مراقبت روحي ما قرار مي گيرد و هيچ كاري را به شكل تصادفي و بدون آگاهي و تفكر انجام نمي دهيم و اين موضوعي است كه در زنده گي و عملكرد هر فرد اهميت زيادي دارد.
اگر در اين گفتار استاد با ديد تعمق بنگريم متوجه يكي از نعمات بزرگي مي شويم كه الله متعال نصيب ما مسلمانان نموده است، انساني كه برنامه نداشته باشد سر در گم است، امروز كتابي مي خواند، كسي چيزي برايش مي گويد، يك گونه عمل مي كند فردا كسي ديگر، كتابي ديگر يا شرايط زنده گي طرحي ديگري برايش پيش كش مي نمايد از آن خوشش مي آيد و يا بر وي تحميل مي شود؛ طبق آن عمل مي كند و… اما انسان مؤمن اين حالت را در اصل ندارد چون الگوي عملي معصومي از طرف الله جل جلاله برايش فرستاده شده و به اساس آن زنده گي اش را با آرامش و دلگرمي تمام به پيش مي برد«.
آثار و فوايد ديگر پيروي روش رسول اكرم صلی الله علیه وسلم را مصطفي مشهور در نكته ي زير مي داند:
«اين امر فايده ي اجتماعي بزرگي را در پي دارد؛ زيرا اختلاف سليقه-ها و طبيعت هايی كه در ميان مردم وجود دارد آنان را به اينجا مي-كشاند كه هر كدام عادتي متفاوت از ديگري داشته باشند و به مرور زمان اين امر مشكلاتي را در ميان جامعه ايجاد مي كند و باعث تفرق و كشكمش هاي مي شود، اما اسلام حنيف به روش منظم افراد اجتماع را به سمتي رهنمــايي مي كند كه عادت ها و سليقه هاي آنان شبيه هم مي شود هر چند هم كه حالات اجتماعي و اقتصادي آنان متفاوت باشد، هر مسلماني به خشتي مي ماند گويي از يك قالب معيین بيرون شده و با برادران خود چنان سازگاري دارد كه به يك ساختمان محكم و استـواري مي ماند و هيچ كجي و ناهماهنگي در آن ديده نمي شود.
(صِبْغَةَ اللّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدونَ) (بقره/138)
«اين رنگ و زينت خدا است و چه كسي از خدا (مي تواند) زيباتر بيارايد و بپيرايد؟ و ما تنها او را مي پرستيم.»
امروز اگر به جامعه ي خود نظري بياندازيم متوجه تفـاوت ها و شگاف هاي عميق و سر سام آوري در ميان افراد و خانواده ها مي شويم و وضعيت به گونه اي است كه اغلب خانواده ها با هم تعامل نمي توانند داشته باشند؛ چون عرف ها، رسم و رواج ها و سليقه ها به حدي متفاوت است كه به ظاهر قابل جمع و نزديك شدن نيستند، این از كجا نشأت مي گيرد؟
از اين جا كه ما مسلمانان به شيوه و روش پیامبر صلی الله علیه وسلم پايبند نيستيم و هر كدام طبق هوا و هوس خویش از فرهنگ و روشي تقليد مي كنيم.
فايده ي ديگري كه مي تواند پيروي از سيرت رسول الله صلی الله علیه وسلم در زنده گي ما داشته باشد «احساس استقلال شخصيتي و هويت اسلامي ما است و به تقليد از شرق و يا غرب در زنده گي و حيات مان نخواهيم پرداخت، به همين گونه اقتدا به رسول الله صلی الله علیه وسلم انسان را به درجات عالي ايمان، تقوي، خلق عظيم و شخصيت اسلامي نمونه اي از نظر عقيده، عبادت، اخلاق، فكر و وجود رفعت مي بخشد». (مصطفي مشهور، القدوة علي طريق الدعوة)
پس بياييد تا دست به دست هم دهيم و هر كدام  در راستاي فهم درست سيرت رسول اكرم صلی الله علیه وسلم و پخش آن براي ديگران و عملي ساختن آن در زنده گي خود، خانواده و تشويق برادران و خواهران ايماني خود در حد توان بكوشيم و در راستاي نزدیک ساختن سليقه های افراد خانواده و جامعه تلاش پيگير نماييم.

No related posts.