مرض شكر (Diabetes Mellitus)

منبع: سايت طبى اى ميديسن
ترجمه: داكتر محبوب الله شفيق

تعريف:

مرض شكر يك مرض مزمن (طويل المدت)است كه در آن سويه شكر خون بلند ميرود.

اسباب:

انسولين يك هورمون است كه توسط پانكراس توليد مى شود تا سويه شكر خون را كنترول نمايد.
مرض شكر از سبب كمبود انسولين، مقاومت انساج بدن در مقابل انسولين و يا هردو به وجود مى ايد.
جهت شناسايى مرض شكر، اين مهم است كه پروسه نورمال تجزيه مواد غذايى و مصرف ان منحيث انرژى فهميده شود. وقتيكه مواد غذايى هضم شود چيزهاى متعددى ذيل رخ ميدهد.:
•    شكر كه بنام گلوكوز ياد مى گردد داخل خون مى شود . گلوكوزبراى عضويت(منحيث) منبع نفت است
•    يك غده كه بنام پانكراس ياد مى گردد هورمون انسولين را مى سازد. رول انسولين اين است كه شكر را از خون به داخل عضلات، شحم و حجرات كبد منتقل نمايد در جاييكه ان منحيث نفت به مصرف مى رسد.
سويه بلند شكر خون دراين مريضان از با عث اسباب ذيل مى باشد:
•    غده پانكراس در وجود اين مريضان انسولين كافى را توليد كرده نمى تواند تا سويه شكر خون را كنترول نمايد
•    عضلات،شحم و حجرات اين مريضان در مقابل انسولين جواب نمى گويند.
•    هردو ميكانيرم فوق موجود مى باشند.
•
سه نوع عمده مرض شكر موجود است:

•    مرض شكر تايپ يك:
•    معمولا در طفوليت و نوجوانى به وجود مى آيد. بسيارى مريضان در سنين بعد از20سالگى تشخيص مى گردند درين مريضى وجود انسان انسولين را به مقدار كم توليد ميكند ويا هيچ توليد نمى كند. زرق روزمره انسولين درين مريضى ضرورت است علت واضح مرض معلوم نيست .فكتور هاى جنيتك، ويروسها و پروبلم هاى اوتو ايميون ممكن در توليد مرض رول داشته باشند.
•    مرض شكر تيپ دو:
•    نظر به مرض شكر تيپ يك بيشتر معمول است .واقعات بيشتر مرض شكر را تشكيل مى دهد. معمولا در سنين كهولت به ميان مى ايد مگربه تعداد زياد جوانان نيز با اين مرض تشخيص شده اند پانكراس به اندازه كافى انسولين را توليد نمى كند تا سويه گلوكو ز خون را نورمال نگهدارد، بعضا وجود درمقابل انسولين به خوبى جواب نمى گويد. با وجود آنكه مرض شكر يك حالت جدى تلقى مى شود، بسيارى مريضان شكر تيپ دو نمى دانند كه ايشان مرض شكر دارند. مرض شكر تيپ دو از سبب ازدياد چاقى و عدم اجراى سپورت هاى فزيكى به شكل روزافزون بيشتر مى شود

•    شكر زمان حاملگيGastational Diabetes:
•    سويه بلند گلوكوز خون كه در هر زمان دوره حاملگى در خانمها (كه در گذشته شكربلند خون نداشته اند) به وجود مى ايند
مرض شكر بيشتر از 20 ميليون امريكاييها را مصاب نموده . بيشتر از 40 ميليون امريكاييها در يك حالت قبل از مرض شكر اند

فكتورهاى خطر براى به وجود آمدن مرض شكر تيپ دو قرار ذيل اند:
•    عمر بيشتر از 45 سالگي
•    مصاب بودن يكى از والدين، برادر ويا خواهر به مرض شكر
•    مرض شكر زمان حاملگى و يا تولد يك طفل با وزن بيشتر از 9 پوند باشد
•    امراض قلبى
•    سويه بلند كولسترول خون
•    چاقي
•    عدم اجراى فعاليت فزيكى
•    مرض پولى سيستيك رحم (كه در آن رحم خانمها حاوى سيست هاى متعدد مى باشد و اين يك حالت مرضى است) در خانمها
•    تحمل ناكافى در مقابل گلوكوز(در گذشته)
•    بعضى گروپهاى نژادى (بالخصوص امريكايهاى افريقاى الاصل، امريكاييها، اسيايها، و امريكايهاى هسپانوى الاصل)

اعراض:

•    ديد ضعيف
•    تشنگى زياد
•    ادرار زياد
•    خستگي(fatigue)
•    گرسنگي
•    ضياع وزن
چون مرض شكر تيپ دو به آهستگى پيشرفت مى كند، بعضى مريضان باوجود سويه بلند گلوكوز خون از اعراض و علايم مرض شكايت نه دارند.

اعراض مرض شكر تيپ يك:

•    خستگى fatigue
•    ازدياد تشنگى
•    ازدياد ادرار
•    دلبدي
•    استفراقات
•    ضياع وزن باوجود اشهاى خوب
درمريضان مرض شكر تيپ يك، اعراض و علايم درمدت كم تاسس مى كند. و مريضى در يك حالت عاجل تشخيص مى گردد.

اعراض مرض شكر تيپ دو:

•    ديد ضعيف
•    خستگي(fatigue)
•    ازدياد اشتها
•    ازدياد تشنگي
•    ازدياد ادرار

معاينات:

معاينه ادرار جهت تعين سويه گلوكوز  و اجسام كيتون (كيتون  عبارت ازتوته هاى كوچك اند كه در نتيجه پارچه شدن شحم به وجود مى آيند)، مگر قابل ذكر است كه تنها معاينه ادرار تشخيص را قطعى نمى كند.
براى تشخيص قطعى مرض شكر معاينات ذيل جهت تعين سويه گلوكوز خون ضرورى اند:
•    سويه گلوكوز خون درحالت گرسنگيfasting blood glucose level)): اگر حد اقل در دو معاينه خون در حالت گرسنگى سويه گلوكوز خون بيشتر از 126mg/dL باشد تشخيص قطعى مى شود. اگر سويه گلوكوز بين  126mg/dL) (100- باشد، اين حالت بنام impaired fasting glucose  or  pre-diabetes state(حالت قبل از مرض شكر) ياد مى شود. اين سويه ها منحيث فكتور هاى خطر براى مرض شكر تيپ 2  و اخطلاطات  آن شمرده مى شود.
•    تست تحمل گلوكوز (Oral Glucose Tolerance Test):  اگر سويه گلوكوز خون بعد از دو ساعت از اخذ غذا بيشتر از 200mg/dL باشد، تشخيص قطعى است (البته اين تست براى مريضان مرض شكر تيپ دو قابل اجرا مى باشد)

•    تست سويه گلوكوز خون بعد از غذا(Random (non-fasting) blood glucose level (:

اگر سويه گلوكوز خون بيشتر از 200mg/dL باشد و همچنان اعراض و علايم كلاسيك مرض شكر از قبيل تشنگي، ادرار، و خستگى موجود باشد تشخيص قطعى مى گردد.(اين تست بايد توسط تست گلوكوز قبل از غذا(حالت گرسنگي) تاييد گردد)
شما بايد سويه هيموگلوبين A1C تان را در طول 3 الى 6 ماه تعين نماييد . HbA1C يك اندازه اوسط گلوكوز خون در جريان 2-3 ماه گذشته مى باشد . اين يك روش خوب، مفيد و كمك كننده براى تعين موثريت تداوى مى باشد.

تداوي:

هدف فوري،تداوى  diabetic keto acidosi (كه يكى از اخطلاطات مرض است) و كنترول سويه بلند خون مى باشد. چون مرض شكر تيپ يك به شكل فورى به ميان مى آيد بناأ اعراض شديد را دارا مى باشد، كسانيكه جديدا به اين مرض تشخيص شده
اند بايد هرچه زودترجهت تداوى به شفاخانه مراجعه نمايند.
اهداف طويل المدت تداوى قرار ذيل اند:
•    زندگى طولاني
•    كم كردن اعراض
•    جلوگيرى از اختلاطات مرض شكر از قبيل كوري، امراض قلب، عدم كفايه كليه ها، و قطع شدن اطراف .

اين اهداف توسط كارهاى ذيل به دست اورده مى شوند:
•    معاينه كردن سويه گلوكوز وقتا فوقتا
•    تعليم (در مورد مرض شكر)
•    سپورت
•    محفاظت پا ها
•    پلان كردن غذا و كنترول كردن وزن بدن
•    استعمال ادويه جات و انسولين
براى مرض شكر معالجه وجود ندارد. تداوى جهت كنترول سويه گلوكوز خون و وقا يه اعراض مشتمل است بر ادويه جات، پرهيز و سپورت .
مهارتهاى ذيل را ياد بگيريد:
مهارت در تداوى اساسى مرض براى وقايه از حالت وخيم وعاجل كمك كننده است . اين مهارتها قرار ذيل اند:
•    چگونه سويه پايين گلوكوز خون (hypoglycemia) را شناخته و تداوى نماييم؟
•    چه بايد خورده شود و چه وقت بايد خورده شود؟
•    چگونه انسولين و يا ديگر ادويه جات(كه از طريق فمى گرفته مى شوند) را بايد گرفت ؟
•    چگونه سويه گلوكوز خون را تست نماييم؟
•    چگونه ادرار را براى (ketenes‌) تست نماييم؟(در مرض شكر تيپ يك)
•    چگونه انسولين و يا غذارادر دوران تمرين و يا تغير دادن عادت خوراك تنظيم نماييم ؟
•    چگونه با ايام مريضى سروكار(برخورد) داشته باشيم؟
•    ازكجا بايد مواد مربوط به مرض شكر خريدارى و در كجا نگهدارى گردد؟
بعد از انكه شما اساسات محافظت مرض شكر را آموختيد، اين را نيز بياموزيد كه چگونه اين مرض مشكلات طويل المدت را به ميان مى اورد و همچنان بهترين روش وقايه از اين مشكلات را نيز بياموزيد. معلومات تانرا تجديد و تازه نماييد، زيرا تحقيقات جديد و راهها پيشرفته تداوى مرض شكر به شكل دوامدار در حال پيشرفت اند.

معاينه (تست) كردن خود:

اگر شما مرض شكر داريد، داكتر شما ممكن به شما بگويد كه به شكل منظم سويه گلوكوز خون تانرا در خانه چك نماييد. يك تعداد از وسايل موجود اند، و در آن تنها يك قطره خون جهت تعين شكر استعمال مى شود.اين روش به شما نشان ميدهد كه چگونه پرهيز، ادويه، و سپورت در كنترول مرض شكرشما با هم كار مى كنند. اين به داكتر شما نيز در وقايه از اختلاطات كمك كننده است.
انجمن شكر امريكا(American Diabetes Association ) نگهداشتن اندازه هاى سويه شكر خون را در محدوده هاى ذيل توصيه مى كنند:
•    120mg/dL – 100 قبل از غذا
•    140mg/dL -100در وقت خواب
داكتر شما ممكن نظر به حالت وچگونگى وضعيت شما انرا تنظيم نمايد

چه بايد خورد؟

شما بايد با داكتر خود صميمانه همكار باشيد، تا بفهميد به چه مقدار شحم، پروتين، و كاربوهايدريت(درلست پرهيز تان) ضرورت داريد. يك كارشناس غذايى رسمى در پلان گرفتن ضرورتهاى پرهيز تان با شما كمك كرده مى تواند.
مريضان مرض شكر تيپ يك در هر روز بايد در اوقات معين غذاهاى خود را صرف نمايند و كوشش كنند با مواد غذايى كه آنر ا (منحيث غذاى پرهيزانه) انتخاب مى كنندسازگار باشد. اين روش در وقايه از بلند شدن بيش از حد گلوكوز خون(hyperglycemia‌) و كم شدن بيش از حد گلوكوز خون (hypoglycemia) كمك كننده است.
مريضان با مرض شكر تيپ دو بايد يك غذاى متوازن و داراى شحميات كم را استعمال نمايد.

چگونه ادويه اخذ نماييم؟

ادويه كه جهت كنترول شكر استعمال مى شوند عبارت اند از انسولين و تابليت هاى كاهشدهنده سويه گلوكوز خون يا(Oral hypoglycemic agents) .
مريضان مرض شكر تيپ يك انسولين خود را ساخته نمى توانند . انها به زرقيات انسولين روزانه ضرورت دارند. انسولين به شكل تابليت ها دريافت نمى گردد.زرقيات انسولين عموما روزانه يك الى چهار مرتبه تطبيق مى گردند. بعضى مريضان پمپهاى انسولين را استعمال مى كنند.اين به شكل دوامدار استعمال مى شوند وبه شكل دوامدار و ثابت در جريان روز از ان نسولين زرق مى گرد. بعضى مريضان از انسولين انشاقى استفاده مى كنند.
برخلاف ديابت تيپ يك، ديابت تيپ دو ممكن در مقابل تداوى با سپورت، پرهيز، و دواهاييكه از طريق فمى گرفته مى شوند جواب بگويند. ادويه هاى متعددى وجود دارد كه جهت كنترول شكر از ان در مرض شكر تيپ دو استفاده مى شود.
ادويه ها بايد در دوران حاملگى و دوره شيردهى (نظر به عوارض جانبى كه دارند) به انسولين عوض شوند

مرض شكر دوران حاملگى توسط تغير در رژيم غذايى معالجه مى شود.

سپورت

سپورت هاى منظم براى مريضان شكر بسيار مهم اند . سپورت در كنترول سويه گلوكوز خون، ضياع وزن، و فرط فشار خون كمك كننده است. مريضان داراى شكر كه سپورت مى كنند به ندرت به حملات قلبى و سكته هاى مغزى نظر به افراد يكه سپورت منظم انجام نمى دهند مواجه مى شوند.

بعضى از اهتمامات سپورتى قرار ذيل اند:
•    هميشه قبل از پروگرام سپورتى جديد با داكتر تان مشوره كنيد
•    يك فعاليت فزيكى دلچسپ را(كه به وجود تان مناسب باشد) انتخاب نماييد
•    هر روز سپورت انجام دهيد، و اگر ممكن باشد در عين وقت روز بايد انجام شود.
•    قبل از سپورت و بعد از سپورت سويه گلوكوز خون تانرا چيك نماييد
•    مواد غذايى كه داراى كاربوهايدربت سريع العمل باشد باخود داشته باشيد تادر صورت پايين شدن سويه گلوكوز خون (hypoglycemia) در جريان سپورت و يا بعد از سپورت از ان استفاده نماييد.
•    از داكتر و يا نرس تان بپرسيد كه ايا بوت هاى شما مناسب است يا خير
•     كارت شناسايى مرض شكر و شماره تلفون را با خود داشته باشيد تا در صورت واقعه عاجل كمك كننده باشد
•    قبل، در جريان و بعد از ورزش مقدار زياد اب را كه بدون شكر باشد بنوشيد.

شما بايد در صورت ازدياد مقدار سپورت و يا تغير شدت سپورت دردوز دوا و پرهيز خودنيز تغير بياوريد تا از كاهش بيش از حد سويه گلوكوز خون (hypoglycemia) و يا ازدياد بيش از حد سويه گلوكوز خون (hyperglycemia) جلوگيرى شود.

محافظت پاها:

مريضان شكر به امراض پا بيشتر مواجه اند. مرض شكر اوعيه ها و اعصاب را متضرر مى سازد و توانايى وجود را در مقابل انتانات كم مى كند. شما شايد زخم پا را تا وقتى مشاهده نكنيد تا انكه يك انتان مداخله نمايد. مرگ  جلد و انساج ديگر واقع شده مى تواند اگر تداوى نه شود پاى ماوف شده ممكن به قطع كردن ضرورت پيدا كند. مرض شكر معمولترين حالتى است كه با قطع پا مى انجامد.
جهت وقايه از زخم پا بايد پاها هر روزمحافظه و چيك شود.

انذار(سير  و عواقب) مرض:

با كنترول خوب سويه گلوكوز خون و فشار خون، بسيارى از اختلاطات مرض شكر نيز وقايه مى گردد
مطالعات نشان داده كه كنترول جدى شكر خون و فشار خون مريضان مرض شكر در كاهش واقعات چون امراض كليه،  امراض چشم، امراض سيستم عصبي، حملات قلبى و سكته مغزى كمك كننده است.

اختلاطات ممكنه:

اختلاطات عاجل مشتمل است بر:
•    كوما از باعث مرض شكر(Diabetic hyperglycemic
hyperosmoler coma)
•    Diabetic ketoacidosis
اختلاطات طويل المدت:
•    اتيروسكليروز (سخت شدن رگهاى خون  كه براى به وجود آمدن امراض گوناگون ازجمله سكته قلبى و سكته مغزى زمينه را مساعد مى سازد)
•    امراض اوعيه هاي(اكليلي) قلب
•    امراض كليه
•    امراض سيستم عصبي
•    امراض چشم
•    مشكلات جنسى مردانه
•    ازدياد سويه شحم خون
•    بلند شدن فشار خون
•    انتانات جلد، انتانات طرق بولى در خانمها
•    امراض اوعيه هاى محيطي
•    سكته مغزي

چه وقت بايد با داكتر متخصص ارتباط گرفت:
اگر اعراض و علايم (Diabetic Ketoacidosis) داريد هر چه زودتر به داكتر مراجعه نماييد و اعراض ان قرار ذيل اند:
•    درد بطن
•    تنفس سريع و عميق
•    ازدياد تشنگى و ادرار
•    ضياع شعور
•    دلبدي
•    تنفس با بوى شيرين
اگر اعراض كاهش نهايى قند خون را داريد(hypoglycemic coma ) بايد هرچه زودتر با داكتر معالج خويش مراجعه نماييد. و اعراض ان قرار ذيل اند:
•    پريشاني
•    اختلاجات ويا حالت غير شعوري
•    گيچي
•    دو بيني
•    خواب ‌آلوده گي
•    سردردي
•    ضعيفي
•    فقدان همكاري

وقايه:

نگهداشتن نورمال وزن بدن و يك شيوه زندگى فعال(از نقطه نظر فعاليت فزيكي) از مصابيت به مرض شكر جلوگيرى مى كند.
تا فعلا جهت وقايه از مرض شكر تيپ يك كدام راه يا ميتود وجود ندارد
مريضان شكر تيپ يك كه اعرض ندارند كدام تست خوب براى تشخيص ايشان وجود ندارد
جستجوى مرض شكر تيپ دو و كسانيكه هيچ عرض شكر را ندارند بايد در كتگورى هاى ذيل صورت گيرد
•    دراطفال با وزن زياد كه ساير فكتور هاى خطر (قبلا ذكر شد)را نيز داشته باشند تست هاى شكر بايد در سنين 10 سالگى شروع و بعد از هر دو سال تكرار شود
•    جوانان با وزن زياد (BMI>25‌) كه ساير فكتور هاى خطر را نيز دارا باشند
•    كاهلان كه سن شان بيشتر از 45 سال باشد بايد هر سه سال بعد براى مرض شكر تست شوند
بخاطر اينكه از اختلاطات مرض جلوگيرى كرده باشيد بايدحد اقل در سال چهار مرتبه به داكتر تان مراجعه نماييد و در مورد هر مشكلى كه از ان رنج مى بريد به داكتر بگوييد.

بطور منظم تست هاى ذيل را اجرا نماييد:

•    فشار خون تانرا سال يك بار چيك نماييد(فشار خون تان بايد از130/80mm/Hg پايين نگهدارى شود)
•    اگر مرض شكر تان خوب كنترول شده باشد HbA1c تانرا در هر شش ماه يكبار چيك نماييد در غير ان بايد هر سه ماه بعد چيك شود
•    سويه كولسترول و ترايگلسرايد تانرا سالانه چيك نماييد(LDL< 100mg/dL)
•    جهت حصول اطمينان، تست هاى معلوم كننده فعاليت گرده هاى تانرا(microalbuminuria and serum creatinine) سالانه اجرا نماييد.
•    با داكتر چشم تان سالانه يكبار و اگر امراض ديابيتك چشم داشته باشيد بيشتر از يك مرتبه مراجعه نماييد(بالخصوص داكتر چشم كه در مورد امراض ديابتى چشم معلومات بيشتر دارد)
•    به داكتر دندان تان جهت شستشوى دندانهايتان در هر شش ماه يكبار مراجعه نماييد.داكتر دندان تانرا اگاه سازيد كه شما مرض شكر داريد.
•    داكتر معالج تان بايددر هر ملاقات پاى شمارا معاينه نمايد.

No related posts.