احکام اساسى روزه (سوال و جواب)

مقدمه:

خداوند بزرگ را سپاس ‌گزاريم كه ما مسلمانان را در ماه مبارك رمضان مهمان خويش ساخت، دروازه ‌هاى بهشت را باز و دروازه‌هاى جهنم را بسته نمود، باران توفيق طاعت و عمل خير را در دل‌هاى روزه‌داران فرو ريخت، بازار تجارت اهل ايمان را رونق داد و شياطين را درمانده و شرمنده ساخت، بوى دهان روزه‌دار را نزد خود پاكيزه‌تر و گواراتر از مُشك معرفى كرد، عمل مستحبش را برابر به فرض، و فرضش را مساوى با هفتاد فرض ماه‌هاى ديگر پذيرفت.
روزه را فرض ساخت، «نه به خاطر انتقام و سخت‌گيرى» [بقره/185]، بلكه براى اين كه روح ما را از زنگار گناهان صيقل زند، نفس ما را پاكيزه سازد و قلب ما را با گوهر تقوا مزيّن سازد؛ تا از سلطة عادت‌ها آزادى يابيم، بر شهوت‌ها غالب شويم، آزاده، شجاع و سخت‌كوش بار آئيم، صاحب اراده و عزمى قوى گرديم، درس بند‌ه گى و رسم وفادارى آموزيم؛ و تا با گرسنه‌گان و محرومان ابراز همدردى كنيم، احساس مسؤوليت و انسان‌دوستى را در خود زنده نماييم؛ و تا بر سر يتيم دست ترحمى كشيم، حاجت درماند‌ه گان را برآورده سازيم و اخوت اسلامى را از شعار به عمل آريم؛ و تا از گرسنه‌گى و تشنه‌گى روزه، قدر نعمت ‌ها را بشناسيم و آنها را در كام خود لذيذ يابيم و قلب را سرشار از احساس شكر و سپاس‌گزارى نعمت‌هاى بي‌شمار خداوند سازيم.
و اينك در اين مقال كه ويژه‌نامه‌يى است مخصوص رمضان، بر آن شديم تابخشى ازفضائل روزه رابرشمريم وپارۀازاسرار و احكام ضرورى آنرا به صورت سئوال و جواب بيان كنيم، اميد كه مفيد افتد و ما را از دعاهاى خير خود فراموش نكنيد.

فضايل رمضان:
حضرت عباده بن صامت(رض) ازپيامبر(ص) روايت مى كندكه فرمودند:
«ماه با بركت رمضان به سراغ شما آمده است، ماهى كه خداوند(ج) شما را به عنايت خويش مى پوشاند. رحمتش را برشما نازل مى كند،گناهان تان راكم، ودعاى كه شما در آن مى كنيد، قبول مى نمايد، خداوند مى بيندكه شما چگونه درين ماه(درطاعت وعبادت) بايكديگر مسابقه مى دهيد، ونزد فرشتگانش بر شما افتخار مى كند، پس شما از خود خير و خوبى براى خداوند نشان دهيد، زيرا شقى و بدبخت كسى است كه درين ماه از رحمت خداوند محروم بماند. (طبراني).
سلمان فارسى (رض) از رسول خدا صلى الله عليه وسلم روايت مى كند كه ايشان درآخرين روز شعبان(يك روزقبل از رمضان)، در بارۀ فضايل روزه و رمضان خطابة پرمحتواى به شرح زير ايراد فرمودند:
« اى مردم! بر شما ماه با عظمت و پر بركتى سايه افگنده است؛ در آن شبى است كه از هزار ماه بهتر است، خداوند روزه‌اش را بر شما  فرض و قيام شب‌هايش را عبادت نفلى مقرر نموده است؛ هركه در اين ماه با عبادت نفلى به خدا تقرّب جويد، به اندازة فرض ديگر ماه‌ها، و اگر فرضى را  انجام دهد، به اندازة هفتاد فرض ديگر ماه‌ها به او ثواب مي‌رسد. اين ماه، ماه صبر است و پاداش صبر بهشت است؛ ماه همدردى است، ماهى كه روزى مؤمن در آن زياد مى ‌شود؛ كسى كه در آن روزه‌دارى را افطارى دهد، گناهانش بخشيده شده و از جهنم آزاد مي‌گردد و به اندازهء ثواب آن روزه‌دار به او ثواب مى ‌رسد، بدون اين كه از ثواب آن روزه‌دار چيزى كم شود». درين اثناگفته شدكه اى رسول خدا! هريك از ماكه توان افطارى دادن را نداريم (چگونه ازين فضيلت بزرگ بهره مندشويم؟) فرمودند: «اين ثواب به كسى كه به روزه‌دار كمى شير و يا فقط آب بدهد، نيز داده مى ‌شود»
آن حضرت افزودند: «كسى كه روزه‌دارى را سير بخوراند، خداوند جل جلاله او را از حوض من چنان سيراب مى ‌كند كه هرگز تشنه نشود تا آن كه به بهشت درآيد. و اين ماهى است كه قسمت اول آن رحمت و قسمت ميانى آن مغفرت و قسمت آخر آن آزادى از دوزخ است. كسى كه در اين ماه، كار را بر خادم و زيردستش آسان كند، خداوند او را بخشيده و از دوزخ نجاتش مى ‌دهد» (حديث شريف به روايت بيهقى)
ابوهريره رضى الله عنه از رسول خدا صلى الله عليه وسلم روايت مى ‌كند كه: «همين كه اولين شب رمضان فرا مى رسد، شياطين و جن‌هاى سركش از فعاليت بازداشته مي‌شوند و تمام دروازه‌هاى دوزخ بسته شده و هيچ دروازه‌يى از آن باز نمي‌ماند، و تمام دروازه‌هاى بهشت بازگرديده و هيچ دروازه‌يى ازآن بسته نمي‌ماند و منادى خداوندجل جلاله ندا مى ‌كند: اى جويندة خير و نيكى! بشتاب و اى طالب شر و بدى! دست نگهدار. و خداوند آزاده‌گانى از دوزخ دارد و اين برنامه در هر شب رمضان جارى است». (سنن ترمذى).
آنحضرت درجايى ديگرفرمودند: «اگربنده گان بدانندكه درماه رمضان چقدرخيرو فضيلت وجود دارد، حتماً آرزو مى كردندكه اى كاش تمام سال ماه رمضان مى بود» (صحيح ابن خزيمه).
پس مسلمان واقعى با دانستن اين مژده‌ها، با اشك شوق غبار غلفت و تنبلى را از دل مى ‌شويد و آستين همت و تلاش را بالا مى ‌زند و مردانه وارد ميدان عمل مى ‌شود.

سئوال: فرايض روزه چيست؟
جواب: پرهيز از خوردن، نوشيدن وعمل جنسى (چه مقاربت باهمسر باشد يا خارج شدن آب منى به وسيله دست يا از اثر بوسه ، مساس و…)
از صبح صادق تا غروب آفتاب به نيت عبادت. البته دراحتلام شدن روزه نمى شكند.
سئوال: روزه بر چه كسى فرض است؟
جواب: بر هرمسلمان عاقل و بالغ فرض است؛ البته زن در ايام حيض و نفاس روزه گرفته نمي‌تواند، بلكه بعداً آن را قضا مى آورد.برزن حامله ويا شيرده اگرداكترصادق و امينى روزه گرفتن را به ضرر خود و يا فرزندش ميدانست، خوردن روزه روا است، امابعدآً قضايش حتمى است. و نيز مريضى كه روزه سبب ازدياد بيمارى و يا طولانى شدنش مى  شد، و نيزكهنسالى كه روزه او را به مشقت شديد مينداخت، روزه را افطاركرده مى توانند، اگردرآينده انتظار مى رفت كه توانا شوند،آنرابه تأخير ميندازند، ورنه ازعوض هر روز كفاره مى دهند. بر مسافر نيز افطاركردن روا است.

سئوال: سنن و مستحبات روزه را بيان كنيد؟
جواب: بعضى ا ز آنها به قرار زير است:
1ـ سحرى داشتن و آن را در آخر شب خوردن. 2ـ با مطمئن‌شدن از غروب آفتاب، بدون درنگ افطاركردن. 3 ـ با خرما و با اين دعا افطار نمودن: «اللهم لَك صُمنا وَعَلى رِزقِك اَفطَرنا فَتَقَبَّل مِنَّاانك انت السميع العليم ـ خدايا براى تو روزه گرفتيم و با روزى تو افطار نموديم، پس از ما بپذير! بى شك كه توشنواودانائي»

سئوال: درجات روزه را بيان كنيد؟
جواب: روزه سه درجه دارد: 1ـ روزة عموم كه ترك خوردن، نوشيدن و عمل جنسى است. 2ـ روزة خصوص كه محافظت چشم، گوش و ديگر اعضاى بدن از گناه است. 3ـ روزة خصوص‌الخصوص كه نگه‌داشتن انديشه و دل از تمايلات نامشروع دنيوي، و به طور كلى بازداشتن آنها از هر چيزى غير از ياد خدا و آخرت.
 

سئوال: مفسدات روزه را بيان كنيد؟
جواب: مفسدات روزه، عبارت است از خوردن، نوشيدن و جماع كردن و هر يك شان اگر به صورت عمدى و رضايت باشد، هم قضا دارد و هم كفاره.
كفاره: دو ماه پى در پى روزه‌گرفتن و اگر از آن عاجز بود، شصت مسكين را طعام‌دادن.

آنچه روزه را مي‌شكند و آنچه نمي‌شكند:
1ـ زن اگر بر جماع اجبار شود، فقط بروى قضا لازم است.

2ـ هريك ازشكننده هاى روزه اگر به خطا و يا اجبار باشد، تنها قضاء لازم مى شود.

 3- واگربه فراموشى باشد، روزه نمى شكند و چيزى هم  لازم نمى شود،
پيامبر(ص)درباره كسى كه به فراموشى خورده و نوشيده بود، فرمودند:«خداوند او را آب ونان خورانيد».

4ـ احتلام‌شدن (خواب‌ديدن …) روزه را نمي‌شكند.

 5 ـ خروج  منى اگر از اثر بوسه و لمس و جلق باشد، روزه را مي‌شكند و فقط قضا لازم مى ‌شود و اگر در خواب و يا از اثر وسوسه هاى شيطانى در بيدارى باشد، نمى ‌شكند.

 6 ـ قى كردن اگر عمدى و به قدر پُرى دهان باشد، مي‌شكند و تنها قضا دارد و اگر خود آمد، اگر چه به پُرى دهان باشد و يا عمدى باشد، اما كم‌تر از پُرى دهان، نمى ‌شكند.

7ـ اگر ترشحات بينى و يا بلغم جداشده از سينه را در گلو فرو برد- هر چندكارخوبى نيست- اما نمى ‌شكند، و اگر خون بيره‌هاى دندان با لعاب دهن فرو برده شد، نمي‌شكند، مگر اين كه بيشتر از آب دهان باشد و يا مزة آن را حس، كه دران صورت مى ‌شكند و تنها قضا دارد.

 8 ـ اگر به فراموشى چيزى خورد و يا احتلام شد و يا قَى نمود، و بعد از انجام هريك ازين ها گمان كرد كه روزه‌اش شكسته است و بعداً چيزى خورد، تنها قضا لازم است.

 9ـ با سرمه به‌ چشم ‌كشيدن، خود را چرب‌كردن و خوشبويى استعمال ‌نمودن، نمي‌شكند؛ هر چند اگر به قصد زينت باشد ترك آن بهتر است.

 10ـ مسواك در روز و شب رمضان سنت است، اگر چه طعم آن حس شود.

11ـ اما از مسواك‌زدن خميرة دندان، در روز اجتناب شود.

 12ـ اگر روزه را از ياد برده بود و از اثر غرغرۀ آب، مقدارى از آن به حلقش فرو رفت، نمى ‌شكند و اگر روزه را به ياد داشت، مى ‌شكند.

 13ـ با فرو بردن غذاى داخل دندان، نمي‌شكند؛ مگر اين كه به اندازة نخود برسد، كه تنها قضا لازم مي‌گردد.
14ـ با فرو رفتن غبار و دود در حلق، نمى شكند مگراينكه عمدى باشد- مانند سيگار و چلم كشيدن و…كه مى شكند.
15ـ وارد شدن آب در بدن از بيخ موها و در گوش، در هنگام غسل، نمى ‌شكند؛ اما با چكاندن دوا در گوش و يا بينى مي‌شكند.

چ 16ـ همسر را بوسه ‌زدن و لمس‌كردن، اگر مبالغه نشود و بر خود اطمينان داشته باشد، اشكالى ندارد؛ ورنه مكروه است.

17ـ چشيدن غذا و يا جويدن آن براى طفل و نيز آب در دهان‌گرفتن اگر ضرورتى نباشد، مكروه است.

نكته ‌ها:
 1ـ استفاده از داروهايى كه مانع حيض در رمضان مي‌شود، اگر دكتور معالج آن را مضر نمى ‌دانست، اشكالى ندارد.

2ـ غسل جنابت اگر تا  صبح  به تأخير افتد، هر چند كار خوبى نيست، اما جايز است.
3ـ روزه ‌دار عاقـــل، از زياد خوابيدن و پُرخورى كه بيمارى و كسالت به بار مى ‌آورد و  بر خلاف مقصد روزه است، پرهيز مى ‌كند و از روزه درس تلاش، تحمل و استقامت مى آموزد.

 4ـ غيبت، دروغ، فحش، خيانت و هر گناهى  ديگر،  در حين روزه بدتر از ديگر وقت است و باعث نقصان آن مي‌گردد.

 5ـ چه نيكوست اگر لحظات مبارك روزه به آموزش احكام اسلامى، تلاوت قرآن كريم، ذكر، نصيحت و ديگر كارهاى  مفيد سپرى  شود.

6ـ بيهوده و به گناه وقت را گذراندن، در شأن روزه‌دار نيست.

7ـ پسنديده است تا در رمضان به خرج فاميل توجه بيشتر شود و فقرا و مستحقين نيز فراموش نشوند.

سئوال: زنى  كـه قبل از قـضا آوردن روزه‌هـاى  فرضى  سال پـيش، بروي رمضـان جـديد مي‌آيد، روزه‌هـاى  قـرضش چـه مي‌شود؟
جواب: هر چند به تأخيرانداختن روزه‌هاى  قضائى  تا رمضـان جـديد، كار مناسبى  نيست، چون ممكن است ناتوان شود و يا زنده نماند و… و اين دَين مهم الهى  بر گردن او باقى  بماند؛ با آن هم، با آمدن رمضان جديد، روزةآنرا بگيرد و بعد از آن اقـدام به روزه‌هاى  قرضى  سال گذشته اش نمايد، و اگر طورى  از اداى  روزه نـاتوان بود كه اميد توانا شدنش به روزه‌گرفتن در آينده نمي‌رفت، در آن صورت عوض هر روز، دو كيلو گندم  و يا چهار كيلو خرما يا كشمش يا جو و يا قيمت آن را به فقرا بدهد؛ البته روزه‌هاى  قضائى  اگر چه از پنجاه سال قبل باشد، هرگز سـاقـط نـشده و تا اداء و يـا پـرداخت كفاره، همچنان بر ذمة او باقـى  است.
 

سئوال: در جريان روزه، اگر زنى  حيض يا نفاس شود، آيا مي‌تواند بخورد و بياشامد؟
جواب: بلى، مثل كسى  كه در جريان نماز يكى  از باطل‌كننده‌هاى  نماز را انجام دهد، ديگر نماز او باطل شده و آن را ادامه داده نمي‌تواند،  زنى  هم كه در جريان روزه، حيض و يا نفاس مي‌شود، اگر چه تا غروب آفتاب چيزى  نخورد، يا اندكى  قبل از غروب آفتاب باشد، روزه‌اش باطل شده و قضاى  آن بر وى  لازم مى ‌شود و چون ديگر روزه ندارد، پس مي‌تواند بخورد و بنوشد. بعضى  از زن‌ ها كه در روز حيض مي‌شوند و تا غروب آفتاب خوردن را ناروا مى ‌دانند، سخت در اشتباه‌اند؛ البته اگر زن حايض در جريان روزه پاك مى ‌شود، بايد بقية روز را روزه بگيرد، هر چند قضاآوردن آن روز، چون روزة كاملى  نشده است، از وى  ساقط نمي‌شود.
 

سئوال: صدقه فطرچيست و برچه كسي لازم است؟
جواب: صدقة فطر عبارت است از مقداري خوراكى  است(از گندم 2 كيلو و از كشمش، خرما و يا جو 4 كيلو و يا قيمت آن). كه بر هر مرد و زنى  كه از نيازمندي‌هاى  اصلى  خود به ارزش يك نصاب شرعى  (140 مثقال نقره) جنس و يا نقد اضافى  داشته باشند، واجب است تا از خود و طفل خوردسالش براى  كسى  كه مستحق زكات است، بپردازد. رسول خدا  صلى الله عليه وسلم در بارة اهميت صدقة فطر فرمودند: «روزة روزه‌دار تا پرداخت صدقة فطر همچنان معلق است».
« و من الله توفيق»

منبع: کتاب تعليم الاسلام

No related posts.