کلون سازی Cloning چیست؟

بتاریخ 26 دسامبر 2002، شركت مذكور اعلام كرد كه نخستین انسان شبیه سازی شده را خلق كرده و نام او را ایوا (حوا) نهاده است. راییل پس از تولید اولین انسان كلونی، آن را جزو معجزات خود قلمداد كرد. وی اعلام كرد:”سال 2004 سال انكار وجود خداست” و اضافه نمود:  “شبيه سازی امكان رسیدن به زندگی ابدی را فراهم می كند، زیرا اشخاصی كه در سیارات دیگر زنده گی می کنند، ۲۵ هزار سال از ما جلوتر  اند.”

هدايت الله حميدي*

مقدمه

تعريف و انواع

سوالات كه پاسخ ميخواهند

سیر تاریخی

راییلیان کی ها اند

دلایل طرفداران

زیان های کلوننگ

عکس العمل ها

آيا شبيه سازي باور هاي ديني را زير سوال نمي برد؟

مقدمه :

كلوننگ (Cloning) كه  معادل عربی آن استنساخ و دری آن  شبیه سازی می باشد از کلمه یونانی ( κλών) مشتق شده است که معنی (شاخه)  را میدهد
شبیه سازی از جمله مسائلی است كه در سالهای اخیر جار وجنجال‌ زیادی را در جامعه جهانی بپا كرده است. ما درین مقال كوشش می نماییم تا تحلیل همه جانبه را در مورد تعریف، انواع، جنبه های مثبت و منفی،  تاریخچه و عكس العمل های جهانیان در مقابل آن داشته باشیم .

تعريف:

تمام موجودات زنده برای بقای نسل خویش تکثر می نمایند که این تکثر به طریقه زوجی و غیرزوجی می باشد . تمام  پستانداران از جمله انسانها  به طریقه زوجی تولید مثل می نمایند که درین طریقه سپرم مذكر و اووم مونث  با هم یكجا شده و  نصف DNA طفل جدید مربوط پدر و نصف دیگر آن مربوط مادر می باشد( یک انسان دارای ۲۳ جوره کروموزوم است که نصف تعداد آن از مادر و نصف دیگر آن از پدر می باشد). سپرم  و اووم  با هم  یکجا گردیده و یک تخمه القاح شده (Zygote) را تشکیل می دهد که بعد از تقسیمات متعدد به طفل تبدیل می گردد. این طریقه طبیعی تولید نسل در پستانداران  می باشد اما شبیه سازی یا (Cloning) عبارت از تکتر غیر زوجی است که در آن اسپرم و اووم یکجا نگردیده بلکه هسته حجره جسمی گرفته شده و در اووم که مواد هستوی آن کشیده شده گذاشته می شود.

انواع كلوننگ:

کلوننگ به صورت عموم به سه نوع می باشد كه هر كدام آن برای اهداف متفاوت به كار برده میشود:
1. DNA cloning: که بنام کلوننگ مالیکولی نیز یاد می گردد و از سال ۱۹۷۰بدینسو در لابراتوارهایی انجنیری جنتیک بحیث یک تمرین عام بکار می رود، به عباره دیگر اگر در کدام جین (gene)  آفت موجود باشد با این طریقه کاپی سازی همان جین صورت می گیرد و این طریقه در لابراتوار های مایكروبیولوژی خیلی ها استفاده میشود.
2.  Therapeutic cloning یا کلوننگ معالجوی: درین طریقه حجرات مادری (stem cells) تولید می گردد، البته نه به منظور تولید جنین انسانی بلکه جهت تداوی بعضی امراض مهلك.
حجرات(stem cells) حجرات اند که در مراحل اولیه انقسام تخمه القاح شده بدست می آیند و قابلیت تبدیل شدن به حجرات مختلف را دارند، یعنی زمانی كه از تخمه القاح شده  پنج روز بگذرد، (stem cell) از آن مشتق میگردد. كه این مرحله انكشاف را  blastocyst میگویند
این طریقه كه بنام شبیه سازی جنینی هم یاد میگردد، عبارت از تولید جنین انسان برای تحقیقات می باشد که در آن هدف، خلق كردن انسان شبیه سازی شده نمی باشد بلكه حجرات تولید شده  برای مطالعه پروسه رشد و انكشاف انسان و تداوی امراض  مهلک به كار برده میشود.
حجرات مادری یا (stem cells) برای تحقیقات بیوشیمیك خیلی با ارزش اند چون قابلیت تحول به حجرات مختلف بدن را دارند. نکته که از لحاظ اخلاقی این عملیه را زیر سوال میبرد اینست که با اخذ (stem cells) انکشاف جنین متوقف شده و جنین از بین مي رود.
محققین که طرف دار این نوع کلوننگ اند، امید وار اند كه روزې (stem cell) برای تعویض حجرات  در تداوی امراض قلبی، آلزایمر، سرطان و امراض صعب العلاج دیگر به کار خواهد رفت.
در نومبر سال 2001 میلادی دانشمندان شرکت  Advanced Cell Technologies (ACT) اعلان نمودند که اولین جنین انسانی را غرض تحقیقات پیشرفته معالجوی، کلون کرده اند.  به این منظور آنها تخمه ها را از تخمدان زنها جمع آوری نموده و مواد  جنیتکی  آن را توسط سوزن که قطر آن 0.0002 انچ بود کشیدند، بعدا یک حجره جلد را بحیث  هسته جدید در آن داخل ساختند، حجره را  توسط منبه کیمیاوی بنام  ionomycin  تنبه نمودند که به این ترتیب انقسام خود را آغاز نمود، تنایج بدست آمده با موفقیت محدود توام بود چون این پروسه در هشت تخمه شروع شد که از جمله  آن صرف سه عدد انقسام را اغاز نمودند و یک آنها  قبل از توقف پروسه  انقسام به شش حجره تقسیم شد که به این ترتیب موفقیت اين عمليه صرف دوازه و نیم در صد بود.
3. کلوننگ تکثری یا Reproductive cloning  :
سومین نوع کلوننگ عبارت از کلوننگ تکثری بوده که  درین طریقه از یک حیوان طوری كاپی گرفته می شود که عین خواص اصل را دارا باشد، زیرا حیوان جدید DNA حیوان اصلی را دارد، این نوع کلوننگ درعلم بیولوژی بنام (somatic cell nuclear transfer) یا انتقال هسته حجره جسمی یاد می گردد . درین تخنیک هسته یكی از حجرات جسمی مانند  جلد، موی، عضلات… گرفته شده و در یک تخمه(Ovum) که هسته آن قبلا کشیده شده باشد، گذاشته شده و توسط تکان برقی و یا مواد کیمیاوی تنبیه گردیده تا مانند تخمه القاح شده انقسام را آغاز نماید و حجرات جدید را بوجود آورد. زمانی كه جنین كلون شده به مرحله مناسب برسد، به رحم میزبان مونث منتقل شده تا در آنجا انكشاف خود را تا مرحله تولد ادامه دهد.
پس کلوننگ تکثری عبارت از كشت هسته حجره غیر جنسی انسان یا حیوان كه دارای كروموزوم كامل ‌باشد در تخمه عاری از هسته جنس مونث می باشد كه القاح این تخمه به روشهای ویژه در رحم طبیعی یا مصنوعی بمنظور تشكیل موجود زنده‌ای كه از لحاظ شكل ظاهری دقیقاً مانند صاحب هسته حجره اولیه باشد صورت می گیرد.
زمانی كه از طریق مطبوعات در مورد كلوننگ میشنویم، منظور از آن همین نوع خاص  كلوننگ میباشد.

استفاده کلووننگ

چنانچه قبلا گفته شد انواع مختلف کلوننگ برای مقاصد گوناگون به کار برده میشوند.
• کلوننگ  DNA برای آموزش تخنیک های مختلف  جین تیراپی و انجنیری جنتیک به کار برده می شود
• شبیه سازی تکثری برای بقاي نسل حیوانات که در معرض نابود شدن قرار دارند به کار برده می شود.
• به همین ترتیب شبیه سازی معالجوی شاید روزی برای ساختن عضو مکمل از حجره واحد  و یا هم ساختن حجرات سالم برای تعویض حجرات تخریب شده جهت تداوی امراض مهلک مانند پارکینسون و الزیمر به کار رود. دانشمندان امیدوار اند كه روزی كلوننگ معالجوی برای ساختن انساج و اعضا جهت  تعویض استعمال خواهد شد كه به این منظور حجره را از شخص كه ضرورت به یك عضو دارد گرفته شده و در تخمه کاشته  خواهد شد.
اما این را بناید فراموش کرد که هنوز علم درین زمینه در اول راه است و به تحقیقات گسترده نیاز است تا روزی کلوننگ معالجوی را به حیث یک انتخاب واقعی برای بهبودی امراض مهلک در دسترس داشته باشیم.

کدام حیوانات کلون شده اند؟

تا حال صد ها حیوان کلون شده وجود دارند از جمله پشک، بقه، موش، گوسفند ….اما كلوننگ براي انواع(spices) مختلف حيونات محدود است  چون در بعضی از انواع حیوانات اين عمليه به ناکامی انجامید كه دانشمندان علت آنرا مقاومت بعضی انواع  حیوانات در مقابل انتقال هسته حجرات جسمی می دانند.

آیا انسان ها هم شبیه سازی خواهند شد؟

قسمیکه قبلا گفتیم انواع مختلف حیوانات قبلا شبیه سازی شده بودند اما  زمانیکه در سال ۱۹۹۷ عالم سکاتلندی بنام (ایان ویلمت) همراه با تیم خویش برای اولین بار گوسفندی را کلون کرد، توجه ساینسدان ها به این نکته معطوف گردید که آیا انسانها را هم میتوان شبیه سازی کرد یا نه؟ این سوال بود که جواب آن وقت لازم داشت.
بالاخره زمانی که در سال 2005 ساینس دانان کوریاى جنوبی سگ بنام (Snuppy) را  کلون کردند یک بار دیگر این سخنان اشاعه یافت که گویا ساینسدانان به کلوننگ انسانی خیلی ها نزدیک شده اند زیرا از یک سو کلوننگ سگ از لحاظ تخنیکی نسبت به دیگر حیوانات مشکل است و از سوی هم برای تحقیقات امراض انسانی نسبت به سایر حیوانات حایز اهمیت است.
بعد از کلون سگ اکثر سانیسدان ها به این باور اند که حالا تخنیک هایی کلیدی برای کلوننگ انسانها به دست آمده است

سوالات كه پاسخ می خواهند

موارد زیرین از جمله سوالات اند که اذهان جهانیان را به خود مشغول ساخته است و لازم است تا قبل از هر گونه اقدام به کلوننگ انسانی به انها پاسخ  قانع کننده داده شود.
• آیا ممكن است از انسان شبیه‌سازی شده بعنوان قطعات مصنوعی برای پیوند اعضاء استفاده شود؟
• از لحاظ  اجتماعی وحقوقی،انسان شبیه‌سازی شده به چه كسی نسبت داده می‌شود زیرا همانطور كه گفته شد در این عمل نیازی به جنس مذكر نیست.
• آیا ممكن است بعضی كشورها از این سلاح جینتیكی برای تكثیر یك نژاد و نابودی نژادهای دیگر استفاده كنند.
• آیا ممكن است انسان را بدون اراده و اطلاعش شبیه سازی كرد.
• از لحاظ اجتماعی چه تغییری در رابطه پدران و فرزندان و زنان و شوهران در نتیجه شبیه‌سازی بوجود می‌آید؟
• در صورت وفات شخص شبیه‌سازی شده قوانین حقوقی مانند میراث و غیره چگونه درباره او اجرا می‌شود.
• آیا کلوننگ یک انجنیری جسمی غیر طبیعی نیست؟
• آیا ناکامی درین پروسه مانند بوجود آمدن طفل ناقص یا بد قیافه قابل قبول است؟
• مسئول تربیت اجتماعی اشخاص کلون شده کی ها اند؟
• ……

سیر تاریخی :

الف- در گیاهان: شبیه سازی در گیاهان پدیده‌ای است كه دهقانان از صدها سال بدینسو با آن آشنایی دارند و جای تعجبی ندارد.
ب- در حیوانات: آزمایش‌های شبیه سازی در حیوانات مراحل مختلفی را طی كرده است كه مهمترین آن‌ها عبارتند از:
1. اقدام هیتلر: هیتلر كه نژاد آریایی را نژاد برتر می‌دانست در سال ۱۹۳۴ دستور داد، محكمه جینیتیكی مركب از تعدادی از ساینسدانان و محققین تشكیل شود، تا از نمونه‌های بشری بد قیافه خلاصی یابند، این دادگاه عملا  ۵۰ هزار نفر را سر به نیست كرد.
2. لای ‌زینكو رئیس آكادمی علوم روسیه در زمان استالین، علم جینتیك جدیدی را پایه‌گذاری كرد، ولی كار او پیشرفتی نداشت چون روسها بعد از فوت استالین او را بركنار كردند.
3. در سال ۱۹۵۲ روبرت بریگز و توماس كینگ، اولین عمل شبیه سازی حیوانات را در بقه ها انجام دادند.
4. در سال ۱۹۶۲ آزمایشهای شبیه سازی بدست جان گوردون وارد مرحله جدیدی شد.
5. این آزمایشها ادامه داشت تا اینكه در سال ۱۹۹۷ ایان ویلموت ساینسدان اسكاتلندی اعلام كرد كه گوسفند دالی (Dolly) از طریق شبیه سازی تولد یافته است.
ما در اینجا خلاصه‌ای از آزمایشات و اقدامات او را ذكر می‌كنیم:

دالی چگونه بوجود آمد؟

ایان ویلموت ۲۷۷ حجره غیر جنسی گوسفند را در ۲۷۷ تخمه تخلیه شده از هسته قرار داد، آنگاه این تخمه ‌ها را در رحم گوسفندان دیگری كاشت، نتیجه‌ای كه بدست آمد این بود:
• از مجموع تخمه های كاشته شده در رحم، تنها سیزده مورد حمل گرفت.
• از میان سیزده مورد فوق، دوازده آن سقط كردند و تنها یك مورد بطور موفقیت آمیز مدت حاملگی را به پایان رسانید و آن گوسفندی بود كه (دالی) را بدنیا آورد و نسخه مطابق اصل گوسفند مادر بود.
• فیصدی موفقیت آزمایش‌های ایان ویلموت كه اینهمه جاروجنجال بپا كرد 0.3 فیصد بود. جالب این است كه اخیراً اعلام شد این گوسفند به پیری زودرس دچار شده و متعاقب آن اعلام شد كه بخاطر ابتلاء به نوعی بیماری درگذشته است .
به هر صورت، موفقیت در کلون گوسفند دالی یک صفحه جدید را درين عرصه باز نمود چون ثابت کرد که میتوانیم مواد جنتیک یک حجره مشخص مثل موی را، که صرف برای انتقال خواص همان نسج عیار شده است برای تولید یک عضو جدید  دوباره پروگرام نماییم.
قبل از این اظهارات، دانشمندان بر این باور بودند که نمی توانیم حجره را که برای یک  نسج مشخص مانند کبد، قلب، پستان، استخوان… عیار شده است، برای تولید حجره جدید از سر پروگرام نماییم چون تغیرات بوجود آمده تغیرات دایمی و غیر قابل برگشت می باشند اما تجربه گوسفند دالی این نظریه را رد نمود.
علما در مورد اینکه  چرا دالی به پیری زود رس مبتلا شد می گویند که  Dolly و یا هر حیوان شبیه سازی شده دیگر، کاپی حقیقی حیوان اولی نیست، بلکه صرف DNA هستوی آنها با هم مشابه هستند، زیرا بعضی مواد جنیتیک کلون ها از مایتوکاندریای تخمه مادری که هسته آن کشیده شده است بوجود میاید. مایتوکاندریا که بحیث منبع انرژی حجره وظیفه اجرا میکنند از خود شاخه های  کوتاه DNA  دارند. از همین سبب علما معتقد اند كه میوتیشن كه در DNA مایتو كاندریا بوجود میاید در پروسه پیر شدن قبل از وقت حیوانات کلون شده نقش مهم دارد.
6 – در اواخر سال۲۰۰۲ شركت كلون آید (Clonaid) که مربوط گروه راییلیان است، اعلام كرد كه به شبیه سازی چهار نوزاد موفق شده است و این نوزادان بزودی در آسیا، شمال اروپا و آمریكا، بدنیاخواهند آمد.

رائیلیان كی ها اند

راییلی ها (raelians) گروه است که در سال 1973 توسط یک ژورنالست فرانسوي (Claude Vorilhon)  که  براي مجله شركت موتر راني كار ميكرد تاسيس شده است.
وريلهان كلود موسس اين گروه مدعي است كه در يك صبح ماه دسمبر سال1973 كه روانه دفترش بود توسط یك قوه به طرف كوه اتشفشان در كشور فرانسه برده شد و در آنجا با موجودات فرازميني روبرو شد  كه توسط بشقاب هاي فضايي پرواز ميكردند، اين موجودات عجيب كه شباهت به انسان داشتند و داراي قد یك متره ، پوست سبز گونه، چشمان الماسی شكل و موهاى تیره دراز بودند، به او به زبان روان فرانسوی گفتند كه آنها در سيارات ديگر زنده گي ميكنند و انسانهاي كره زمين را در لابراتوار هاي مجهز خود خلق كرده اند، به همين ترتيب به او گفتند كه اين موجودات ميخوهند دوباره به زمين برگردند لزا از او خواستند تا زمينه را براي بازگشت آنها فراهم سازند.وريلهام مدعي است كه شش بار با اين مخلوقات كه وي آنها را الوهيم Elohim مينامند در كنار اتشفشان در فرانسه ديدن نموده است. كلمه  Elohim در زبان عبری به معني كسي است كه از آسمان میايد. و یهود اين لفظ را  در دعا هاى خود به خدا استعمال می كنند.
وريلهان كه بعدا توسط حكومت از فرانسه  تبعيد شد  و به امريكا مهاجرت نمود، خود را (RAEL) ناميد و گروه (raelians) را تاسيس نمود كه خلاصه اعتقادات اين گروه طور ذيل اند.
• هيچ ذاتي بنام خدا وجود ندارد كه انسان ها و كاينات را خلق نموده باشد بلكه انسان ها توسط مخلوقات فرازميني  كه در ديگر سيارات زنده گي ميكنند در لابراتوار مجهر بيولوژي ۲۵۰۰۰ سال قبل به روش شبيه سازي خلق شده اند
• روح اصلا  وجود ندارد بلكه همه زنده گي صرف مربوط جسم است لزا اگر ما بتوانيم به جسم خود زنده گي طولاني تر مهيا سازيم ميتوانيم براي ابد زنده گي نماييم
• از آخرت منكر اند و ميگويند همه زنده گي همين است و ما ميتوانيم توسط علم زنده گي خود را ابدي سازيم. رائیل مؤسس این فرقه می‌گوید: ” شبیه‌سازی بشر را قادر می‌سازد تا روزی بتوانند از طریق تجدید منظم ساختار جسمانی خود، به جاودانگی دست پیدا كند.”
• شيوه كه آنها ميخواهند از طريق  آن خود را به ابديت برسانند اينست كه ميگويند ما  به كمك تكنالوژي ميتوانيم حافظه خود را به هارد ديسك كمپيوتر انتقال نماييم، بعدا از طريق شبيه سازي ميتوانيم از بدن فرسوده خود كاپي جديد بگيريم و آن حافظه را درين جسم جديد دونلود نماييم كه به اين آساني ما توانستيم براي چندين دهه ديگر با اين جسم زنده گي نماييم، و بعدا هم به همين تخنيك براي هميش زنده باشيم. وی در یك سخنرانی به دفاع از علم كلونینگ پرداخت و گفت: “این علم به بشریت اجازه می دهد به زندگی جاودان برسد، قدم بعدی همان گونه كه الوهیم با تجربه 25 هزار ساله علمی خویش انجام می دهد، تكثیر مستقیم یك شخص بالغ بدون نیاز به دنبال كردن روند رشد و انتقال حافظه و شخصیت به این شخص است. در این صورت ما بعد از مرگ در یك بدن نو از خواب برمی خیزیم، دقیقاً مثل وقتی كه بعد از یك خواب خوب شبانه از خواب بیدار می شویم”
• با تخنيك شبيه سازي ما ميتوانيم روبوت هاي بيولوژيكي يعني انسان هاي بدون اراده را توليد نماييم كه به آن وظايف مشخص ديكته شود تا آنرا انجام دهند، و بدون هيچ گونه اراده كار هاي مارا اجرا نمايند،  ما ميتوانيم ازين انسانهاي بي اراده حتي بحيث شريك جنسي استفاده نماييم.به اين ترتيب انسان ها از انجام كار هاي گوناگون فارغ شده و براي هميش براي لذت ها و خوش گذرانيها فارغ خواهند بود.
• با شناسايي و بازسازي اختلالات جنتيكي كه باعث خشونت و رفتار هاي ضد اجمتاعي ميشود ، ميتوانيم جنايات را كاملا از بين ببريم و يك جامعه بدون جرم و جنايت خود را بوجود بياوريم
• نكته جالب این است كه این گروه كه خود را ظاهرا يك گروه علمي می نامند و شعار بنیان گذار آن اینست که ” اکنون زمان آن فرا رسیده است که باور کردن را کنار بگذاریم و فهمیدن را آغاز کنیم”  اما  با وجود این از باور های دینی به نفع خود استفاده می كنند. مثلا میگویند كه الوهیم به وريلهان گفته است كه بیت المقدس را بحیث سفارت خانه براى آنها تعین كند تا آنها درينجا پايين شوند و به این ترتیب یهودیها را به خود جلب میكنند.
• وريلهان ازين هم پيش رفته ميگويد كه در زمانه هاي قديم الوهيم پيغمبران را براي انسان ها مي فرستاد چون موسي، بودا و محمد اما حالا تصميم گرفته اند كه همراه انسانها يكجا زنده گي نموده و به زمين باز گردند و اورا بحيث سفير مقرر نموده اند، وريلهان ميگويد كه الوهيم در سوره آل عمران در قران كريم از تمام پيغمبران عهد گرفته است تا به او ايمان بياورند از جمله از حضرت محمد صلى الله عليه وسلم.
• او میگوید كه انسان به معنویت ضرورت دارد نه به خدا و هر آنچه كه به انسان معنویت بدهد ضرورت مردم را رفع می كنند،از همين سبب بوداییها را تشویق نموده و میگویند كه این ها به ما خیلې نزدیك اند چون به مانند دیگر اديان به خدا اعتقاد ندارند.
• با این همه الوهیم احتمال شكست خود را نیز داده است و یا به عبارت دیگر، «كلود ویریلون» احتمال داده است كه شاید تلاشهایش هیچگاه به نتیجه نرسد.
از این رو در ادامه اعلامیه ای كه بخشهایی از آن قبلاً نقل شد آورده است: ” باشد كه نور او شما را به ما هدایت كند، چه ما بازگردیم و چه نه؛ زیرا كه در هر صورت ما در بین جاودانگاه مان منتظر شما هستیم”
اعضای این گروه فعلا درگوشه  و کنار دنیا فعالیت داشته و به گفته خود رییل تعداد  آنها به 120000 نفر میرسد  ولی یك هیئت فرانسوی متخصص در فرقه‌ها مدعی است كه تعداد آنها ازهزار نفر تجاوز نمی‌كند. پیروان این فرقه غالباً در فرانسه، كانادا، سوئیس و ایالات متحده  امریكا یافت می‌شوند و از نظر مالی دارای پشتوانه بسیار قوی می‌باشند، زیرا كه بین ۳ تا ۱۰درصد درآمد خود را به فرقه خود اختصاص می‌دهند.
رائیل در سایه خلاء روحی جوامع غربی، به ترویج عقیده خرافی و جدید خود پرداخت و پیروانی را برای خود پیدا كرد. ساینسدانان می‌گویند كه ایدئولوژی این فرقه به سرعت در حال گسترش است و آنان اگر چه ادعای نابودی نسل بشر را ندارند ولی از طریق بازی با جینهای انسانی سعی دارند نژادهای پایین تر را نابود كنند.
این خلاصه  تفكری است كه در پس این جاروجنجالها نهفته است، تفكری الحادی كه اعتقادی به آفریدگار بودن خداوند ندارد و یكی از دهها تفكر و اعتقادات عجیب و غریبی است كه در جهان غرب بیداد می ‌كند.

فعاليت هاي كلون ايد

نتيجه همين طرز فكر بود كه آنها  در سال ۱۹۷۷ موسسه (كلون اید) را به ریاست خانم کیمیادان فرانسوی بنام بریژیت تاسیس كردند كه  این اولین موسسۀ است كه به ریاست كیمیادان زن فرانسوی بنام بریژیت برای كلوننگ تكثري انسان فعالیت را آغاز كرد. این مؤسسه از طریق سایت اینترنتی خود اعلام میدارد كه: “همانندسازی امكان رسیدن به زندگی ابدی را فراهم می كند، زیرا اشخاصی كه از سیارات دیگر آمده‌اند، ۲۵ هزار سال از ما جلوترند.”
• به تاریخ 26 دسامبر 2002، اعلام كرد، نخستین انسان شبیه سازی شده را خلق كرده و نام او را ایوا (حوا) نهاده است. راییل نیز پس از تولید اولین انسان كلونی، آن را جزو معجزات خود قلمداد كرد. وی در پایان سال 2003 اعلام كرد:”سال 2004 سال انكار وجود خداست” بعد از این واقعه بود كه گزارشگر رویترز با طعن و كنایه ای قابل تأمل، پس از اعلام خبر تولد اولین انسان كلونی نوشت: “سه دهه پیش نویسنده ورزشی و راننده حرفه ای به نام «كلود ویریلون» از فراز یك كوه آتشفشان دعوتی را آغاز كرد كه فرجامش زاده شدن كودكی متفاوت با همه بشریت بود”
• در همین سال شركت «كلوناید» خبر تولد دومین انسان شبیه سازی شده از یك زن هم جنس گرای هلندی را اعلام كرد.

دلایل طرفداران :

قبلا در مورد كسانې كه از نگاه اعتقادی به این مسئله علاقمندی دارند، صحبت نمودیم، حالا خلاصه دلايل كساني را ذكر مينماييم كه از نګاه  علمي طرفدار اين موضوع اند.
1. این تشابه اطفال را به دوگانگی ها تشبیه می کنند
2. این عملیه را طریقه مفید برای اشخاص می دانند که بصورت طبیعی نمی توانند صاحب اولاد شوند.
3. عقیده دارند که اگر بتوانند ازین راه علاج امراض مهلک انسانی مانند سرطان، شکر، و امراض دماغ را کرده بتوانند.

زيان هاي کلوننگ

از آنجا كه شبیه سازی در آغاز راه قرار دارد و هنوز شكل واقعی و جدی بخود نگرفته است، شاید قضاوت نهایی درباره آن زود باشد ولی می‌توان اشكالات زیادی را برای آن پیش‌بینی كرد از جمله:

زيان هاي علمي:

چیزی که ما در مورد کلوننگ میبییم، موفقیت ناچیز همراه  با ناکامیهای فراوان آن میباشد. با وجود موفقیت که درین پروسه شايد بدست بيايد، ناکامی های بعدی حتما قابل دریافت اند قسمیکه در تجربه حیوانات دیده شده است كه خلاصه آن قرار ذيل است.
1. گراف بلند ناکامیها
شبیه سازی حیوانی را مشاهده نمودیم كه واقعا یك عملیه غیر مسئون بود چون موفقیت آن قفط 0.1 الی 3 فیصد بود، این به این معنى است كه در هر 1000 واقعه صرف از یك تا 30 واقعا موفق بود  و در مقابل شما ناكامی 970 الی 999 واقعه را مشاهده كرديد كه عوامل آن قرار ذیل اند
• هسته انتقال شده و تخمه مورد نظر با هم توافق ندارند
• تخمه كه هسته آن تبدیل شده است شاید اصلا انقسام را آغاز ننماید
• غرس جنین در رحم مادر شاید ناكام شود
• شاید هم خود حاملگی ناكام شود
در جريان تجربه كلوننګ، صرف برای بوجود آوردن یک طفل در اثر ناکامییها، دهها و حتی صد ها سقط و بوجود آمدن اطفال بی شکل و بد شکل حتمی است. علاوه بر آن اطفال که شاید زنده و سالم به دنیا بیایند، چنانچه در کلون حیوانات دیده شده است در آینده با امراض گوناگون مبتلاخواهند شد.
به عقیده ساینسدان ها اگر این اطفال در شفاخانه ها یا موسسات حفاظت اطفال تحت پرورش قرار گیرند، باید لزوماً با  ماشین تنفس وصل باشند، زیرا قلب و شش آنها شکل غیر طبیعی داشته و قادر به اجرای وظایف نارمل نخواهند بود.
به همین ترتیب برای آنها تیوب معدوی نیز لازم است، زیرا به سبب امراض دماغی و عدم تکامل دماغ، قابلیت مکیدن را نخواهند داشت و بالاخره اگر از همه این نقایص جان سالم به در برند، باز هم امراض متعدد مانند ایپلپسی( مرگی)، اختلال رفتاری، و دیگر امراض عقلی آنها را تهدید خواهند کرد.
2. مشکلات بعدی نشو نما
از خاطر عدم مصئونیت کلوننگ حیوانی  و کمبود دانش در مورد کلوننگ تکثری اکثر دانشمندان و اطباء  معتقد اند که کوشش برای کلوننگ انسانی شاید یک اقدام واقعا خلاف اخلاقی باشد، زيرا نه تنها این که اکثریت کوشش ها برای کلوننگ ناموفق میباشند بلکه 30 فیصد کلون های که زنده تولد شده اند مصاب مرض”large-offspring syndrome” اند، برعلاوه اكثريت حیوانات  كلون شده، از باعث انتانات و اختلاطات ديگر زود از بين رفته اند که در كلون انساني هم واقعات مشابه ديده خواهد شد.
برعلاوه دانشمندان مطمئن نیستند که کلوننگ بالای انکشاف دماغی چگونه اثر خواهد داشت چون ذکاوت و حالت دماغی برای موش ها و گاو ها قابل اهمیت نیست در حالیکه برای انسان ها موضوعات حیاتی اند. از همين سبب دوكتوران موسسه طبی امریکا و دانشمندان موسسه علوم امریکا یک بیانیه رسمی را  منتشر ساختند که منع کلوننگ انسانی را توصیه می کردند.
3. تبارز جين هاي غير نورمال:
آیا نمونه های کلون شده واقعا مشابه اصل اند؟ موجودات کاپی شده مانند اصل معلوم می گردند و زنجیر های DNA آن مشابه هم اند.
در جنین كه بصورت طبیعی تولد ميشود DNA مربوطه قسمی پروگرام شده اند كه یك سیت مشخص جین ها را بوجود بیاورد كه با پيشرفت پروسه انقسام ، این ترتیب DNA براي هر یك از حجرات انقسام یافته مانند موى، جلد، استخوان، خون  و غیره فرق می كند . اما بر خلاف در كلوننك، هسته های انتقال یافته چنين ترتيب را ندارد و اين به عهده ساينسدانها است كه هسته را از سر پروگرام كنند، اين يك نكته خيلي حساس است چون  برای انكشاف نورمال و یا حد اقل نزدیك به نورمال، پروگرام كردن مكمل نیاز است زيرا پروگرام كردن ناقص سبب  وقوعات بلند مرگ ومیر، سو شکل ناتوانی های و نشؤ نماى غیر نورمال مي گردد.
4. تفاوت تیلومریك:
با انقسام حجرات، كروموزوم آن كوتاه میگردد، علت آن اینست كه سلسله DNA  كه در هر دو كنار كروموزوم قرار دارد و بنام تیلومیر یاد میگردد،  با هر بار كاپی شدن DNAكوتاه میگردد.هر قدر كه حجره پیر میشود، تیلومیر آن كوتاه میگرد و این جز پروسه طبیعی پیر شدن است.
خوب،حالا حیوان کلون شده که هسته آن به قدر کافی پیر است چګونه زنده گي ميكند؟ آیا این تیلومیر های کوتاه شده بالای انکشاف و طول عمر آن اثر نخواهند گذاشت؟ علما يكي از دلايل پير شدن قبل از وقت دالي را همين نكته ميدانند.
وقتی سایسندانها طول تیلومیر های کلون شده را دیدند، هیچ جواب قانع كننده براى آن نيافتند. چون کروموزوم  گاو ها و موش های کلون شده تیلومیر طولانی تر نسبت به عادی داشتند.در حالی که کروموزوم Dolly دارای تیلومیر كوتاه تر نسبت به گوسفندان عادی بود. علما تا حال هیچ جواب قانع كننده به این تفاوت كروموزومي  در میان حیوانات كلون شده نیافته اند.
نكات ديگر درين مورد قرار ذيل اند:
5. كلوننګ  جنین ممكن است منجر به ایجاد تغيرات كروموزومي (mutation) در انسان شود كه این تغيرات می‌تواند منجر به اختلالات جسمی و عقلی در انسان گردند.
6. دخالت غیر طبیعی در جین ها ممكن است موجب فعال شدن برخی جین های غير فعال شود، كه می‌تواند بیماری‌های سرطانی را ایجاد كند.
7. از آنجا كه گوناگونی نژادهای انسانی عامل مقاومت آنها در مقابل بیماریهاست، شبیه‌سازی، نژاد انسانی را تضعیف می‌كند و یك بیماری فراگیر ممكن است زندگی كل بشریت را نابود كند.
8. شبیه‌سازی، جین ها را متلاشی می كند و شكستن جین ها یكی از دلایل سقط  هاي متكرر است.

زیان های شرعی

1. شریعت اسلامی برای حمایت از پنج چیز آمده است كه آنها را كلیات یا ضروریات پنجگانه می‌نامند این پنج چیز عبارتند از: دین، عقل، نسل، مال و نفس. شبیه سازی آنطور كه دكتر نصر فرید مفتی مصر می‌گوید چهار تا از این ضروریات را مورد تهدید قرار می‌دهد كه عبارتند از : نفس و بدنبال آن عقل، نسل و دین.
2. شبیه‌سازی با اصل زوجیت كه خداوند همه موجودات را بر اساس آن آفریده است تناقض دارد، زیرا همانطور كه گذشت در شبیه‌سازی از جنس مذكر بی‌نیازی حاصل می‌شود.
3. شبيه سازی، بنیان خانواده را نابود می‌كند و مرد را از صحنه زندگی حذف می‌نماید زیرا بصورت تئوری زنان این امكان را پیدا می‌كنند كه خود را باردار سازند و همینطور روابط نسبی بین پدر و فرزند، زن و شوهر دچار بحران می‌شود زیرا فرزند همانندسازی شده نسخه مطابق اصل یكی از پدر و مادر یا بیگانه است و بنابراین فرزند در چنین حالتی به چه كسی نسبت داده می شود ؟
4. همانندسازی، نابود كردن قانون گوناگونی است كه خداوند جهان آفرینش را بر اساس آن خلق كرده است، و این گوناگونی یكی از آیات خداوند و نعمت او در حق مخلوقات است، چه اینكه اگر همه یكسان باشند یك بیماری می‌تواند نوع بشر را از بین ببرد.
5. همانندسازی تعصب نژادی را در جامعه به چند صورت افزایش می‌دهد:
الف:  مفهوم نژاد برتر و ضرورت حاكمیت نژاد معینی بر جهان (مفهوم نازی)
ب‌: مفهوم افزایش جنس مذكر ( مفهوم جاهلی) یا برعكس افزایش جنس مؤنث (گرایش فیمینیستی)
6. شبیه‌سازی توهین آشكار به كرامت انسانی است زیرا قرار دادن انسان در بوته آزمایش و بازی كردن با جین های او، بدون دلیل مشروع و توجیه معقول، توهینی است كه بالاتر از آن توهینی وجود ندارد.
7. شبیه‌سازی منجر به اختلاط و آمیزش نسب‌ها می‌شود زیرا روابط خانوادگی را محترم نمی‌شمارد و براساس زندگی زناشویی نیز پایه‌گذاری نشده است.
8. شبیه ‌سازی انسان را وارد دایره غرور و تكبر می‌كند.
9. شبیه‌سازی هویت و شخصیت انسان را مورد تهدید قرار می‌دهد، زیرا فرزند شبیه‌سازی شده، نزد مردم شخصیت كامل ندارد و با او مانند كودك طبیعی رفتار نمی‌كنند.

عكس‌العمل‌ها

شبیه‌سازی عكس‌العمل‌های زیادی را از طرف سازمانهای علمي ، دینی ، اجتماعي و سیاسی داشته است از جمله:

در عرصه علمی:

• طبيبان موسسه طبی امریکا و دانشمندان موسسه علوم امریکا یک بیانیه رسمی را منتشر ساختند که در آن منع کلوننگ انسانی را توصیه می کردند.
• پروفیسور علوم طبی پوهنتون پتسبرگ و مشاور دیپارتمنت ولادی و امبریولوژی این مؤسسه می گوید: “ارقام و معلومات بدست آمده از کلوننگ حیوانات، مبین سقط ها، مرگ هایی قرب الولادی و آفات ولادی متعدد می باشد. زمانی که قضیه حیوانات و یا موشهایی لابراتواری باشد و حیوانات کلون شده از کدام آفت رنج ببرند، ساینسدانها آنها را از بین می برند، لزا سوال اینجاست که کسانی که دست به کلون انسانی می زنند، آیا با اطفال که ازین گونه آفات رنج ببرند، نیز همین گونه رفتار خواهند کرد؟
•  (جبرالدشکاتن) مسئول پلان و تکنالوژی گروپ ساینسدانهای کوریای جنوبی که در سال ۲۰۰۵ موفق به کلون سگ شدند می گوید: ” ناکامیهای وافر کلنیکی در زمینه کلون همین  یک سگ به ما نشان داد که شبیه سازی انسانی یک طریقه واقعاً غیر محفوظ است و باید جهت جلوگیری از آن عکس العمل جهانی نشان داده شود.
• انستیتوت روزلین در اسكاتلند- زادگاه گوسفند دالی ـ از خطرات شبیه سازی انسان هشدار داد، دكتر      (هری گریفین ) سخنگوی انستیتوت گفت:” من احساس می‌كنم كه این مسئله را باید محكوم كرد.” وی  افزود:” همه گروههایی كه بر روی شبیه‌سازی گاو، گوسفند، خوك، موش و بز كار كرده ‌اند به سقط جنین، مرگ پس از تولد و مشكلات این حیوانات در زندگی اشاره كرده‌اند.”
• دكتر عبدالرحمن عوضی رئیس سازمان علوم طبی كویت گفت: ” ما قبلاً خواهان وضع ضوابط شرعی، قانونی و اخلاقی برای این نوع آزمایشها شده ايم، زیرا از زمانی كه این آزمایشها به مرحله اجرا درآمده، خطرات و اشكالات جدی را در بر داشته است كه مهمترین آنها تجاوز به هویت فردی انسان و عدم تشخیص جنین انسانی در بین همنوعانش می‌باشد، گذشته از این شبیه‌سازی موجب اختلال و آشفتگی در ساختار اجتماعی و نابودی بنیان خویشاوندی ها، نسب، صله رحم و روابط  خانوادگی معمول در طول تاریخ انسانی خواهد شد. وی خاطر نشان كرد: “اسلام قید و بندی را بر آزادی تحقیقات علمی نمی ‌نهد، ولی از طرفی هم ميدان را براي هر نوع اعمال،بدون وضع شرایط و ضوابط باز نمی گذارد. “

در عرصه دینی :

در جهان اسلام :

• در قاهره شورای انجمن تحقیقات اسلامی ازهر فتوایی را صادر كرد كه در آن آمده است: (شبيه سازی انسان حرام است و با تمام وسایل باید از آن جلوگیری كرد.)
متن فتوا اضافه می‌كند “شبیه‌سازی، انسان را كه خداوند او را تكریم كرده در معرض آزمایش و بیهودگی قرار می‌دهد و موجب بوجود آمدن اطفال ناقص الخلقه میشود. اسلام نه تنها با دانش مفید مخالفتی ندارد بلكه فراگیری آن را نیز تشویق كرده و ساینسدانان را بزرگ داشته است اما علم مضری كه ضررش از نفعش بیشتر باشد اسلام آن را حرام كرده تا بشریت را از زیانهای آن در امان نگه دارد. ” فتوی خاطرنشان می‌سازد كه : ” لازم است بین استفاده از مهندسی جینتیك در گیاهان و حیوانات، جهت ایجاد نژادهای بهتر و مفیدتر و یا علاج بیماریها و درمان انسان، و بین شبيه سازی انسان فرق گذاشته شود. ”
• علامه دكتر یوسف قرضاوی در فتوایی كه در ۱۲دسامبر سال ۲۰۰۲ در سایت اینترنتی‌ خود منتشر كرد اعلام داشت: ” شبیه‌سازی با قانون گوناگونی سازگاری ندارد، زیرا خداوند متعال جهان را بر اساس گوناگونی آفریده است، در حالی كه در شبیه‌سازی نسخه ‌ای مطابق اصل از موجود زنده بدست می‌آید. وی خاطر نشان كرد كه شبیه‌سازی با الگوی جهانی مخلوقات كه برمبنای زوجیت استوار است، تناقض دارد، زیرا در شبیه‌سازی وجود یك جنس (مونث) برای تكثیر نسل كافی است. وی  در عین حال می‌افزاید: شبیه‌سازی اعضای معینی از بدن انسان مانند قلب و ریه‌ها برای معالجه بیماریها نه تنها مجاز می‌باشد بلكه مطلوب هم هست زیرا اسلام پیشرفت را در هر زمینه‌ی علمی تشویق  می‌ كند تا زمانيكه با اصول و مبادی آن تعارضی نداشته باشد.”
وی شبیه‌سازی حیوانات را به شرطی جایز می شمارد كه برای بشر مفید باشد و منجر به نقض اصول اخلاقی یا شكنجه حیوان نگردد.
• دكتر محمد رأفت عثمان، رئیس پوهنځى شرعیات و حقوق جامعة الأزهر در این باره اظهار داشت : شبیه‌سازی در انسان چهار حالت دارد:
1- هسته حجره از شوهر گرفته شود،
2- هسته حجره از یك مرد بیگانه گرفته شود،
3- هسته حجره از خود زن گرفته شود،
4- هسته حجره از زن بیگانه گرفته شود و هر كدام از این حالات حكم خاص بخود را دارد
وی سپس می افزاید: دلیل فقهی وجود ندارد كه شبیه سازی از طریق كشت هسته شوهر در تخمك همسرش را تحریم نماید. وی برای تجویز این حالت شبیه‌سازی سه شرط را تعیین می كند:
1. زن و شوهر از راه طبیعی به هیچ وجه قادر به بچه‌دار شدن نباشند.
2. باید اطمینان حاصل شود تا فرزندی كه ازين طريق بدنیا می آید، از لحاظ جسمی، عقلی و رفتاری انسان طبیعی خواهد بود و در معرض بیماری‌های خطرناك قرار نمی گیرد.
3. باید مطالعات حقوقی و اجتماعی تائید نمایند كه وجود دو انسان كاملاً شبیه به هم، هیچ ضرری به فرد و جامعه وارد نمی‌كند.
• شیخ محمد ابن عثیمین عضو شورای علما عربستان در مورد كلون انساني گفت: ” این عمل منجر به دستكاری در خلقت انسان است كه این بدترین نوع فساد در روی زمین است.
• برخلاف، حسن نصر الله، رهبر حزب الله لبنان گفت:” این یك اشتباه است كه شبیه سازی را مداخله در خلقت نامید، محققین كدام طریقه جدید را اختراع ننموده اند بلكه آنها  قوانین جدید عضویت را كشف نموده اند مثل كه آنها قوانین تلقیح مصنوعی و پیوند اعضا را كشف نموند. اینها این كشفیات را ازین سبب توانستند كه خداوند به آنها اجازه داده است.  ما باید از قرون تاریك بیرون شویم  كه در آن به علم كفر گفته میشد. ”
• وزیر اوقاف مصر، محمود زقزوق درین مورد میگوید:” این درست نیست كه فتوى عجولانه دینی در مورد  شبیه سازی حیوانات و انسان ها صادر شود، خصوصا در حالي كه دانشمندان غربی میگویند كه  هفت سال دیگر هم برای تكمیل تحقیق ضرورت دارند.

آيا شبيه سازي باور هاي ديني را زير سوال نمي برد؟

• در سال 1997 در كازابلانكا كانفرانس از جانب مركز فقه اسلامی دایر شد كه درين مورد توافق نامه  را صادر كردند.  نكات مهم توافق نامه ازين قرار بود :

” شبیه سازی به هيچ صورت باورهاي اسلامي را زير سوال نمي برد. الله خالق كاینات است اما قوانین و سنن را در دنیا وضع نموده است،كاشتن تخم در زمین یک وسیله است اما صرف خداوند است كه این تخم را به گیاه مبدل میسازد. به همین ترتیب شبیه سازی یك وسیله است و صرف به اراده الله تاثیر خود را می گذارد. قسمیكه دهقان، خالق گیاه زرع شده نیست، به همین ترتیب عالم كه شبیه سازی میكند، نیز خالق حیوان خلق شده نیست. الله جل جلاله آفریده گار همه مخلوقات است و همه چیز صرف به اراده او واقع میشوند. “

در جهان مسیحیت:

بیانیه واتیكان با بیانیه ازهر همسویی داشت، پاپ جان پال دوم دربیانیه ای  که در سال 2000 به كانگرس بین المللی ایراد نمود گفت:” میتود های كه در احترام به ارزش و مقام انسان ناكام میمانند باید برای همیشه منع شوند. من بطور مشخص در مورد کلوننگ صحبت  میكنم كه برای تعویض اعضای انسانها به كار برده میشود، كه این كار سبب از بین رفتن و تخریب جنین میشود كه به هیچ صورت قابل قبول نیستند حتى اگرچه اهداف آنها خوب باشد.”
سخنگوی واتیكان در یك بیانیه رسمی اعلام كرد:” پندارهای شبیه‌سازی انسان، حكایت از بینش افسار گسیخته‌ای دارد كه عاری از تمام ضوابط و معیارهای اخلاقی و انسانی است. “

در عرصه سیاست :

• پس از  اينكه شركت كلون ايد در سال ۲۰۰۲ اعلام  نمود كه اولين دختر كلوني تولد شده است، ژاك شیراك، رئیس جمهور وقت فرانسه، به مخالفت برخاست و خواستار تشكیل نهضتی علیه «كلوننگ» شد.  او در مورد،  بیانیه‌ای صادر كرد كه در آن آمده است:” صرف نظر از اینكه این پندارها حقیقت داشته باشد یا نه، من این مناسبت را غنیمت شمرده تا انزجار شدید خود را نسبت به تمام پژوهشهایی كه برای شبیه‌سازی بشر انجام می‌گیرد تكرار نمایم و مجدداً خاطرنشان می سازم كه این عمل در فرانسه جرم بحساب می‌آید.”
• در سال ۲۰۰۱ میلادی فرانسه و جرمنی از ملل متحد خواستند تا قطع نامه صریح را در مورد منع کلوننگ انسانی صادر نماید.
• در سال ۲۰۰۵،سازمان ملل متحد قطع نامه را تصویب کرد که مطابق آن تمام اعضای ملل متحد به تحریم کلوننگ انسانی جهت تولد  موافق اند اما در مورد تداوی، میان اعضای این سازمان اختلاف نظر عمیق وجود دارد.
• جورج دبلیو بوش رئیس جمهوری سابق  آمریكا نگرانی شدید خود را از این قضیه اعلام كرد، اسكات ماكلیلان سخنگوی كاخ سفید گفت:” رئیس جمهور مانند بسیاری از آمریكائیان معتقد است كه شبیه‌سازی انسان مسئله بسیار نگران كننده ای است، و از قانون كه تمام پژوهشهای شبیه‌سازی را ممنوع سازد بشدت حمایت می‌كند.”
• فلیکس و انبور به نماینده گی از ممالک افریقای در سازمان ملل گفتند که با کلوننگ انسانی به هر نوع که باشد مخالف اند ،آنها نگرانی خود را ازین ناحیه ابراز ساختند که اگر به کلوننگ انسانی اجازه داده شود ، زنان افریقای برای گرفتن میلیونها حجره جنینی با خطر جدی روبرو می گردند.
• گروه آزادیخوهان Libertarian Party  معتقد اند كه كلوننگ یكی از مهمترین و دلچسپترین دستاورد های قرن بیست است و نباید توسط حكومت ها منع قرار داده شود. رییس این گروه Steve Dasbach گفت: سیاست مداران نباید حق ویتو در مورد خلق حیات جدید داشته باشند.خصوصا زنده گی انسان
• كارل فیلبم رییس( موسسه تكنالوژی حیاتی) در فبروری سال 1997 گفت: یكی از كارهای  كه هرگز نباید صورت گیرد، توسعه این تخنیك به انسان ها است، حالا كه این یك عملیه از جمله ممكنات گردیده است، پس باید توسط قانون ممنوع اعلان گردد.
• جیریمای ریفكن، رییس (Foundation on Economic Trends) در واشنگټن كه رهبری 300 موسسه مذهبی  و روحانی  را در سر تا سر جهان به عهده دارد، خواهان ممنوعیت جهانی بالای شبیه سازی انسان است

---

منابع:

• http://en.wikipedia.org/wiki/Cloning
• http://learn.genetics.utah.edu/content/tech/cloning/cloningrisks/
• http://www.religioustolerance.org/clo_reac.htm
• http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/elsi/cloning.shtml#intro
• http://www.groundreport.com/Politics/Human-Cloning-and-Its-Social-Impacts
• http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/2610795.stm
• http://www.bidary.com
• http://mouood.org/index.php?Itemid=11&id=1062&option=com_content&task=view
• کلوننگ څه شۍ دى؟د كلوننگ اخلاقی ارزونه. سید خالد راشد – د ملی اصلاح جریدی ۱۵۲ او ۱۵۳  گڼې
• آرې به شبیه سازی انسان- نوشته رایل(Claude Vorilhon)

---

No related posts.